Ev hapsi olarak bilinen “konutu terk etmeme”, CMK 109'da düzenlenen ağır bir adli kontrol yükümlülüğüdür. Kişi hâkim veya mahkemenin belirlediği konuttan izin almadan ayrılamaz. Elektronik kelepçe ise bu yükümlülüğün teknik araçla izlenmesinde kullanılan yöntemdir; her ev hapsi kararında mutlaka elektronik kelepçe takılması gerekmez.
Ev hapsi ceza değil, geçici koruma tedbiridir. Kaçma veya delil karartma riskini önlemek için gerekli ve ölçülü olduğu sürece uygulanabilir. İş, sağlık ve aile üzerindeki etkisi nedeniyle tedbirin devamı ve kapsamı düzenli olarak gözden geçirilmelidir.
Ev hapsine kim karar verir?
Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi; kovuşturmada davaya bakan mahkeme karar verir. Tutuklama yerine uygulanabileceği gibi mevcut adli kontrolün değiştirilmesiyle de konutu terk etmeme yükümlülüğü getirilebilir.
Kararda kişinin kalacağı açık adres ve varsa istisnalar belirtilmelidir. Kişi başka adreste kalmak istiyorsa kendiliğinden taşınamaz; önce karar merciinden adres değişikliği istemelidir.
Elektronik kelepçe nasıl çalışır?
Elektronik izleme birimi kişinin ayak veya bileğine cihaz takabilir ve konuta yerleştirilen ünitle belirlenen alanı takip edebilir. Sistem izin verilen alanın dışına çıkılması, cihazın sökülmesi veya sinyal kesintisi hâlinde uyarı üretebilir. Teknik uygulama denetimli serbestlik birimlerince yürütülür.
Cihazın arızalanması, elektrik veya bağlantı sorunu yaşanması hâlinde kişi derhâl ilgili izleme merkezine bildirim yapmalıdır. Cihaza müdahale etmek, bantla kapatmak veya şarj yükümlülüğünü bilerek ihmal etmek ihlal olarak değerlendirilebilir.
Elektronik kelepçe takılmamış olması ev hapsinin uygulanmadığı anlamına gelmez. Kolluk kontrolleri ve diğer yöntemlerle denetim yapılabilir.
Ev hapsinde işe veya okula gidilebilir mi?
Kararda izin yoksa kişi işe, okula, markete veya başka bir adrese kendiliğinden gidemez. Çalışma ya da eğitim için belirli gün ve saatlerde geçici muafiyet veya yükümlülüğün daha hafif tedbire çevrilmesi istenebilir.
İşveren yazısı, vardiya planı, okul programı ve ulaşım süresi başvuruya eklenebilir. Mahkeme, çıkışın denetlenebilir olup olmadığını ve tedbirin amacını değerlendirir. İzin dilekçesi verilmiş olması, karar çıkmadan dışarı çıkma hakkı vermez.
Hastaneye gitmek için izin gerekir mi?
Acil ve hayati durumlarda öncelik sağlık yardımına ulaşmaktır; mümkün olan en kısa sürede 112 kaydı, hastane belgesi ve durum ilgili birimlere bildirilmelidir. Planlı muayene, kontrol veya tedavi için önceden mahkemeden izin istenmesi güvenli yoldur.
Randevu belgesi, doktor raporu, gidilecek kurum ve tahmini süre sunulabilir. Elektronik izleme varsa teknik birime de kararın ulaştığından emin olunmalıdır. Yakının hastalığı için çıkış da ayrıca izin gerektirir.
Ev hapsi ne kadar sürer?
Konutu terk etmeme bir adli kontrol türü olduğu için CMK 110/A'daki azami süreler uygulanır. Ağır cezalık olmayan işlerde temel süre iki yıl ve zorunlu hâllerde bir yıllık uzatma; ağır cezalık işlerde temel süre üç yıl ve kanundaki koşullarla daha uzun uzatma mümkündür. Çocuklarda süreler yarıdır.
Bu üst sınırlar ev hapsinin sonuna kadar devam edeceği anlamına gelmez. Tedbir en geç dört aylık aralıklarla incelenmeli; risk azaldığında imza veya yurt dışı yasağı gibi daha hafif yükümlülüğe çevrilmelidir.
Ev hapsi nasıl kaldırılır?
Şüpheli, sanık veya müdafi; tedbirin kaldırılmasını, hafifletilmesini ya da geçici çıkış izni verilmesini isteyebilir. Başvuruda şu unsurlar önem taşıyabilir:
- Tedbir altında sorunsuz geçen süre,
- Bütün çağrı ve duruşmalara uyulması,
- Delillerin toplanmış olması,
- Kaçma riskinin somut dayanağının kalmaması,
- Sağlık, çalışma, eğitim ve bakım yükümlülükleri,
- İmza veya yurt dışı yasağının yeterli olması.
Ret kararına ve adli kontrol kararına itiraz edilebilir. Yeni koşullar ortaya çıktığında tekrar başvuru mümkündür.
Ev hapsinde geçen süre cezadan düşülür mü?
Evet, fakat bire bir değil. CMK 109/6 uyarınca konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, sonuçta verilecek hapis cezasından bir gün mahsup edilir. Örneğin hesaplamaya esas 100 günlük ev hapsi, 50 günlük mahsup doğurur.
Mahsup için kararların başlangıç ve bitiş tarihleri ile kesintiler doğru belirlenmelidir. Elektronik kelepçe takılma tarihi ile mahkeme kararının yürürlüğe girdiği tarih farklı olabilir. Hesap hüküm veya infaz aşamasında kontrol edilmelidir.
Ev hapsi sonunda beraat veya takipsizlik verilmesi hâlinde CMK 141 kapsamında tazminat koşulları ayrıca değerlendirilebilir.
Ev hapsi ihlal edilirse ne olur?
Yükümlülüğü isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında tutuklama kararı verilebilir. Yetkili merci ihlalin niteliğini, mazereti ve ölçülülüğü inceler. Birkaç dakikalık teknik sinyal sorunu ile bilerek şehir dışına çıkmak aynı ağırlıkta değildir.
İhlal iddiasında elektronik sistem logları, çağrı kayıtları, hastane belgesi ve bildirimler istenebilir. Kişi, olağan dışı durumu anında denetimli serbestlik birimine ve avukatına bildirmeli; yalnız sözlü açıklamayla yetinmemelidir.
Aynı evde yaşayanlar bakımından kısıtlama var mı?
Ev hapsi kural olarak kararda adı geçen kişiye uygulanır; aynı konutta yaşayanların dışarı çıkmasını engellemez. Bununla birlikte mağdurla temas yasağı veya belirli kişilere yaklaşmama gibi başka adli kontrol ya da koruma tedbirleri varsa birlikte uygulanır.
Adres, mağdurun eviyle aynıysa veya iletişim yasağıyla çelişiyorsa kararın uygulanabilir hâle getirilmesi için derhâl mahkemeye başvurulmalıdır. Kişi kendi yorumuyla tedbirlerden birini ihlal etmemelidir.
Sonuç
Ev hapsi, konuttan izin almadan çıkmayı yasaklayan ağır bir adli kontroldür; elektronik kelepçe bunun izleme yöntemidir. Çalışma ve planlı sağlık işlemleri için önceden izin alınmalı, teknik sorunlar hemen bildirilmelidir. Tedbir kaldırılabilir veya hafifletilebilir. Ev hapsinde geçen her iki gün, olası hapis cezasından bir gün mahsup edilir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Ev hapsinin kapsamı ve izinler, karar metni ile denetim planı üzerinden kontrol edilmelidir.