Tutuklama kararına itiraz ile tahliye talebi aynı amaca yönelse de farklı başvuru yollarıdır. Tutuklama kararına itiraz, kural olarak kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde yapılır. Tutuklu kişinin her aşamada yapabileceği salıverilme talebi hakkında ise CMK 105 uyarınca normal olarak üç gün içinde karar verilir; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda kanundaki istisna nedeniyle bu süre yedi gündür.
Uygulamadaki dosya gönderimi, görüş işlemleri ve iş yoğunluğu nedeniyle kararın kişiye ulaşması daha sonra olabilir. Kanundaki karar süresi ile itirazın tüm merci aşamalarının fiilen tamamlanma süresini ayırmak gerekir.
Tutuklama kararına itiraz süresi kaç gündür?
CMK'daki genel itiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Karar şüpheli veya sanığın yüzüne karşı açıklanmışsa süre bu öğrenmeyle başlar. Kararda başvurulacak yol, süre, merci ve şekil gösterilmelidir.
Tutuklu kişi ceza infaz kurumu idaresine beyan veya dilekçe vererek başvurabilir. Müdafi de UYAP veya mahkeme kanalıyla itiraz sunabilir. Son günün resmî tatile rastlaması ve elektronik sistemdeki süre sonu gibi usul konuları dosyaya göre dikkatle hesaplanmalıdır.
İki haftalık süre kaçırılmış olsa bile kişi, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında tahliye talebinde bulunabilir. Ancak önceki kararın hukuka aykırılığını itiraz mercii önüne zamanında taşımak ayrı önem taşır.
Tahliye talebi kaç günde karara bağlanır?
CMK 103 ve 104 kapsamındaki salıverilme istemi üzerine merci, kural olarak üç gün içinde kabul, ret veya adli kontrol kararı verir. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu süre, kanundaki özel durum hariç, yedi gün olarak uygulanır.
Bu süre mahkemenin mutlaka tahliye kararı vereceği anlamına gelmez; yalnız istem hakkında karar verilme süresidir. Karar çıktıktan sonra cezaevine yazının ulaşması, başka yakalama veya tutuklama kaydının kontrolü ve tahliye işlemleri ayrıca zaman alabilir.
İtiraz nereye yapılır?
İtiraz dilekçesi kararı veren hâkimlik veya mahkemeye verilir. Kararı veren merci itirazı yerinde görürse kararını düzeltebilir; görmezse dosyayı kanunda belirlenen yetkili itiraz merciine gönderir. Sulh ceza hâkimliği kararlarında inceleme mercii, aynı yerdeki hâkimliklerin numarası ve teşkilat yapısına göre belirlenir.
Yanlış mercie verilen dilekçe kural olarak yetkili mercie gönderilir; yine de süre kaybı yaşamamak için karar üzerindeki kanun yolu bildirimi kontrol edilmelidir.
İtiraz duruşmalı mı incelenir?
İtiraz incelemesi kural olarak dosya üzerinden yapılır. Merci gerekli görürse Cumhuriyet savcısı, müdafi veya vekili dinleyebilir. Tutuklama kararına yapılan itirazda şüpheli veya müdafiin görüşünün savcı görüşüne karşı alınması ve silahların eşitliği ilkesi önem taşır.
Dosya üzerinden inceleme, itirazların cevapsız bırakılabileceği anlamına gelmez. Kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni, ölçülülük ve adli kontrol önerileri gerekçeli biçimde değerlendirilmelidir.
İtiraz dilekçesinde neler yazılmalıdır?
Yalnız “suçsuzum, tahliyemi istiyorum” demek yerine tutuklama koşulları ayrı ayrı incelenebilir:
- Kuvvetli suç şüphesini zayıflatan somut deliller,
- Kaçma şüphesinin neden bulunmadığı,
- Delillerin toplanmış olması ve karartma riskinin kalmaması,
- Tutuklulukta geçen süre,
- Sağlık, yaş, aile ve çalışma koşulları,
- Yurt dışı yasağı, imza veya konutu terk etmeme gibi yeterli adli kontrol seçenekleri,
- Karardaki kalıp veya çelişkili gerekçeler.
Yeni delil ve belgeler dilekçeye eklenebilir. İsnadın esasına ilişkin savunma ile özgürlük tedbirine ilişkin argümanlar birbirinden ayırt edilmelidir.
İtiraz reddedilirse tekrar tahliye istenebilir mi?
Evet. Ret kararı, tutukluluğun değişen koşullarda yeniden incelenmesine engel değildir. Şüpheli veya sanık her aşamada salıverilmesini isteyebilir. Ayrıca soruşturma evresinde tutukluluk en geç otuzar günlük aralıklarla incelenir; kovuşturmada mahkeme her oturumda ve gerektiğinde oturum arasında değerlendirme yapar.
Aynı cümlelerle çok sık başvuru yapmak yerine yeni gelişme, toplanan delil ve geçen sürenin etkisi açıklanmalıdır. Bununla birlikte özgürlük kısıtlamasının devamı, kendiliğinden güncel ve yeterli gerekçe gerektirir.
Süresinde karar verilmezse ne yapılabilir?
Öncelikle dilekçenin dosyaya kaydedildiği, doğru mercie gönderildiği ve UYAP evrak durumu kontrol edilebilir. Cezaevi aracılığıyla verilen dilekçede teslim belgesi önemlidir. Müdafi, mahkeme kalemi ve ilgili merci nezdinde başvurunun akıbetini sorabilir.
Kanuni sürenin aşılması tutukluyu kendiliğinden serbest bırakmaz; fakat özgürlük hakkı bakımından gecikme itiraz ve sonraki başvurularda ileri sürülebilir. Uzun ve gerekçesiz gecikmeler somut olayın şartlarına göre bireysel başvuru ve tazminat değerlendirmesine konu olabilir.
Sonuç
Tutuklama kararına itiraz süresi kural olarak öğrenmeden itibaren iki haftadır. Tahliye talebi hakkında normalde üç gün, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda ise kanundaki özel düzenlemeye göre yedi gün içinde karar verilmesi gerekir. Ret hâlinde yeniden tahliye istemek mümkündür; başvuru somut ve güncel olgulara dayanmalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Süre hesabı ve yetkili merci, kararın öğrenilme biçimi ile dosyanın aşamasına göre kontrol edilmelidir.