Emrin iletilmemesi, yanlış fiyat, mükerrer işlem, bakiye hatası, sistem kesintisi ve uygulama programlama arayüzü (API) arızası farklı teknik olaylardır.
Teknik hata iddiası, kullanıcının gördüğü ekranla sınırlı incelenemez. Emir zamanı, sistem logları, piyasa verisi, bakım duyurusu ve hesabın son durumu aynı kronoloji üzerinde karşılaştırılmalıdır.
Teknik olayın sınıflandırılması
Teknik sistem hatası değerlendirilirken SPK düzenlemelerindeki müşteri varlıklarının ayrıştırılması, işlem kayıtları ve teknolojik altyapı yükümlülükleri birlikte önem taşır. Arayüzdeki açıklama ile saklama, işlem ve sözleşme taraflarının kurumsal yapısı ayrıca karşılaştırılmalıdır.
III-35/B.1 ve III-35/B.2 sayılı Tebliğler teknik sistem hatası konusunu kuruluş, hizmet, saklama, transfer ve bilgi sistemleri çerçevesinde düzenler. Teknik hizmeti hangi tüzel kişinin sunduğu, o kuruluşun izin kapsamı ve sistem üzerindeki kontrolü birlikte değerlendirilir; yalnız ticari unvan yeterli değildir.
Teknik sistem hatası sırasında kullanıcı, platform, saklama veya teknoloji sağlayıcısının hangi işlemi kontrol ettiği belirlenmelidir. Emir defteri, sunucu logu, fiyat kaynağı ve bakım duyuruları üzerinden hatanın doğduğu katman ortaya konmadan sorumluluk doğru muhataba yöneltilemez.
Loglar, sözleşme ve zarar hesabı
TBK m.112 yönünden teknik sistem hatası, yalnızca kullanıcının kayıp yaşamasıyla sonuçlanmaz. Gereği gibi ifa edilmeyen hizmet, somut zarar ve illiyet bağı ayrı ayrı incelenir; kullanıcının davranışı da bu hesapta etkili olabilir.
Zarar ile hata arasındaki bağ kurulmalı; kullanıcının hata olmasa hangi işlemi kesin olarak yapacağı varsayımla değil delille gösterilmelidir.
Bu dosyada emir defteri, sunucu logu, fiyat kaynağı ve bakım duyuruları elektronik belge niteliği taşıyabilir. Tek bir işlem kimliği (hash) ya da görüntü, işlemin kişiye ve hukuki ilişkiye bağlanması bakımından yeterli olmayabilir.
Teknik sistem hatası talebinin hukuki dayanağını belirlemek için emir defteri, sunucu logu, fiyat kaynağı ve bakım duyuruları birlikte incelenmelidir. Talebin hukuki sebebi, zarar sonucundan çok tarafların ilişkisi ve olayın gerçekleşme biçimi üzerinden kurulur.
Teknik olay sınıflandırılmadan sorumluluk kurulamaz
Fiyat ekranının donması, emrin yanlış eşleşmesi, sistemin çift emir üretmesi, API bağlantısının kesilmesi ve bakiyenin hatalı görünmesi farklı teknik olaylardır. Kullanıcının verdiği talimat, sistemin ürettiği kayıt ve piyasada gerçekleşen işlem karşılaştırılmalıdır.
Üçüncü taraf fiyat sağlayıcısı veya bulut hizmeti kullanılması platformun kullanıcıya karşı rolünü tamamen ortadan kaldırmaz. Platformun sağlayıcı seçimi, yedekleme, kesinti planı ve kullanıcıya verdiği taahhütler incelenir.
Loglar ve olay sonrası değişiklikler
Teknik hata iddiasında sunucu logları, emir defteri kayıtları, işlem kimliği, bakım duyurusu ve piyasa fiyatı aynı zaman damgasına çevrilmelidir. Kullanıcının ekran görüntüsü ile platformun sunucu kaydı çelişiyorsa verinin hangi aşamayı gösterdiği teknik olarak açıklanmalıdır.
Platformun olaydan sonra sözleşme veya yardım merkezi metnini değiştirmesi geçmişteki yükümlülüğü kendiliğinden değiştirmez. Uyuşmazlık tarihindeki şartların arşivlenmesi bu nedenle önemlidir.
Piyasa zararı ile doğrudan varlık kaybı
Sistem hatası nedeniyle kullanıcı bakiyesinden varlık çıkması doğrudan malvarlığı kaybıdır. Buna karşılık kullanıcı işlem yapamadığı için kâr elde edemediğini ileri sürüyorsa daha sıkı bir illiyet ve kesinlik değerlendirmesi gerekir.
Zarar hesabında aynı pozisyonun daha sonra kapatılıp kapatılmadığı, kullanıcının riski azaltma imkânı ve platformun telafi teklifi dikkate alınır. Teknik hatanın bulunduğu kabul edilse bile talep edilen bütün piyasa farkı otomatik olarak tazmin edilmez.
Fiyat kaynağı ve oracle hataları
Platform fiyatı kendi emir defterinden, başka borsalardan veya harici veri sağlayıcısından alabilir. Yanlış fiyat akışı, stop emrini veya tasfiye mekanizmasını tetikleyebilir. Hangi fiyat kaynağının sözleşmede esas alındığı ve hata anında piyasanın gerçek durumu incelenmelidir.
Tek bir borsadaki ani fiyat sapması manipülasyon, düşük likidite veya veri hatası olabilir. Platformun koruma bantları ve olağandışı fiyat kontrolü varsa işletilip işletilmediği önemlidir.
API kullanıcıları ve otomatik işlemler
API üzerinden işlem yapan kullanıcıda hatanın platformdan mı, kullanıcının kodundan mı veya ağ bağlantısından mı kaynaklandığı ayrılmalıdır. İstek ve cevap logları, zaman aşımı, tekrar denemesi ve imza kayıtları teknik incelemenin temelidir.
Platform dokümantasyonundaki değişiklik veya geriye uyumsuz güncelleme otomatik sistemlerde toplu zarara yol açabilir. Güncelleme bildirimi ve geçiş süresi sözleşmesel sorumluluk bakımından değerlendirilir.
Teknik sistem hatası dosyasının omurgası
Bu tür bir dosyada emir defteri, sunucu logu, fiyat kaynağı ve bakım duyuruları işlem sırasına göre bir araya getirilmelidir. Kayıp veya kısıtın başlangıç noktası, başvurunun muhatabını ve ispat konusunu değiştirir.
Başlangıç delilidir; sunucu, emir ve piyasa kayıtlarıyla karşılaştırılması gerekir.
Bakım duyurusu tam sorumsuzluk sağlamaz
Hayır. Duyurunun kapsamı, öngörülebilirlik ve platformun makul tedbirleri ayrıca incelenir.
Hatanın tekrarlanması ve platformun bilgisi
Aynı teknik sorunun daha önce yaşandığı, kullanıcı şikâyetleriyle bildirildiği veya platformun iç kayıtlarında bulunduğu gösterilebiliyorsa öngörülebilirlik değerlendirmesi değişir. Tek seferlik ve öngörülemeyen arıza ile bilinen kapasite sorununun giderilmemesi aynı kusur düzeyinde ele alınmaz. Bakım planları ve önceki olay raporları bu nedenle önemlidir.
Platformun hata sırasında işlemleri durdurmak yerine sistemin çalıştığını göstermeye devam etmesi kullanıcı davranışını etkileyebilir. Buna karşılık kullanıcı hatayı fark ettiği hâlde aynı emri defalarca tekrarlamışsa mükerrer işlem zararına katkısı ayrıca değerlendirilir. Teknik olayın tüm kullanıcıları mı yoksa tek hesabı mı etkilediği de kaynağın tespitine yardım eder.
Teknik zarar bakımından sonuç
Teknik hata iddiasında önce emrin platforma ulaşıp ulaşmadığı ve hangi sistemde bozulduğu belirlenir. Loglar, fiyat kaynağı ve sözleşme görülmeden zarar yalnız piyasa hareketine bağlanamaz.