El koyma soruşturma veya kovuşturma sırasında geçici koruma tedbiridir; müsadere hükümle kurulan nihai güvenlik tedbiridir.
El koyma geçici koruma amacı taşırken müsadere nihai hükümle sonuç doğurur. Suçla bağlantılı değer, tedbirin kapsamı, üçüncü kişinin hakkı ve varlığın teknik olarak nasıl korunacağı ayrı ayrı incelenmelidir.
El koyma ve müsadere arasındaki sınır
SPK’nın 2025 düzenleme ve raporları, el koyma ve müsadere süreci bakımından hizmetin kim tarafından ve hangi kontrol yapısıyla sunulduğunu öne çıkarır. Tek bir sözleşme maddesine değil, platformun organizasyonu ile fiilî uygulamasına bakılmalıdır.
CMK m.128 bakımından suçun işlendiğine ve değerin suçtan elde edildiğine ilişkin somut delil ile diğer kanuni şartlar aranır.
Kayıt zinciri, başka bir uzman veya makam tarafından aynı sonuca ulaşılabilecek biçimde korunmalıdır. Suç bağlantısı, cüzdan aidiyeti, karar kapsamı ve saklama yöntemi yalnızca olayın bir bölümünü gösterir; verinin kim tarafından üretildiği ve diğer delillerle uyumu görülmeden kesin sonuç çıkarılamaz.
Suç bağlantısı, aidiyet ve ölçülülük
Hak sahibi, hesap sahibi, cüzdanı fiilen kontrol eden kişi ve işlemden yararlanan kişi aynı olmayabilir. Mahkeme veya icra makamı bu sıfatları teknik kayıtlarla değil bütün delillerle belirler.
El koyma ve müsadere süreci bağlamında CMK m.128 tedbiri, cüzdan veya hesap varlığından otomatik doğmaz. Kararın hukuki denetiminde suç geliri bağlantısı kadar kapsanan varlık ve tedbirin ölçüsü de önem taşır.
Teknik uygulama ve başvuru yolları
Hesaba gelen her varlık otomatik olarak şüphelinin veya suçun ürünü kabul edilemez; üçüncü kişilerin hak iddiaları belgelerle incelenir.
Adli el koyma, icra haczi, mal rejimi tasfiyesi ve miras tespiti farklı amaç ve usullere sahiptir. Aynı cüzdan verisi her süreçte kullanılabilse de karar mercii ve ispat konusu değişir.
El koyma ile müsaderenin karşılaştırılması
| Kurum | Aşama | Hukuki işlev |
|---|---|---|
| El koyma | Soruşturma/kovuşturma | Varlık üzerinde geçici tasarruf kısıtı |
| Müsadere | Hüküm aşaması | Kanunî şartlarla nihai güvenlik tedbiri |
| İade | Hak sahipliği belirlendiğinde | Suçtan zarar görene veya gerçek hak sahibine teslim |
Tedbirin konusu nasıl belirlenir?
CMK m.128 kapsamında hak ve alacaklara el koyma için suçun işlendiğine ve değerin suçtan elde edildiğine ilişkin somut delil gerekir. Kripto hesabında yüksek bakiye bulunması veya sık transfer yapılması tek başına bütün varlığın suç geliri olduğunu göstermez.
Suç gelirinin başka kripto varlığa çevrilmesi, köprüden geçirilmesi veya itibari paraya dönüştürülmesi bağlantıyı ortadan kaldırmayabilir. Buna karşılık suçtan bağımsız eski birikim ile tartışmalı işlemden gelen varlık aynı cüzdanda birleşmişse tedbir kapsamı daha ayrıntılı analiz gerektirir.
Teknik uygulama yöntemleri
Merkezi borsadaki varlık, platforma gönderilen karar doğrultusunda bloke edilebilir. kişisel saklama cüzdanında (self-custody) ise özel anahtarın kontrolü, cihazın ele geçirilmesi veya varlığın güvenli adrese aktarılması gibi teknik adımlar gerekir. Hukuki karar verilmesi, özel anahtara kendiliğinden erişim sağlamaz.
Kripto varlığın yüksek oynaklığı ve farklı ağlarda bulunması, tedbir süresince saklama ve değer koruma sorunu doğurabilir. Anahtar yönetiminin güvenliği, işlem ücretleri ve zincir değişiklikleri uygulama planında dikkate alınmalıdır.
Üçüncü kişilerin hak iddiaları
Cüzdan veya borsa hesabı şüpheli adına olsa bile varlığın tamamı ona ait olmayabilir. Emanet, şirket varlığı, ortak yatırım veya yanlış transfer iddiaları banka ve zincir kayıtlarıyla desteklenmelidir. Üçüncü kişinin yalnızca sözlü sahiplik iddiası tedbiri kaldırmak için yeterli olmayabilir.
El koyma geçici koruma tedbiridir; müsadere ise yargılama sonunda kanuni şartlar oluşursa hükümle verilir. Soruşturma aşamasındaki bloke, varlığın kesin olarak devlete geçtiği anlamına gelmez.
Değerin korunması ve yönetimi
El konulan kripto varlığın nasıl saklanacağı, özel anahtarın kimde olacağı ve ağ güncellemelerinin nasıl takip edileceği güvenlik açısından önemlidir. Değerin hızlı düşmesi, kilitli varlıktan getiri sağlama (staking) veya token dönüşümü gibi olaylar tedbir süresince yönetim kararı gerektirebilir.
Varlığın hemen satılması ile aynen saklanması farklı mülkiyet ve değer riski doğurur. Uygulama, kanuni yetki ve somut dosya ihtiyacına göre belirlenmelidir.
Orantılılık ve suçla bağlantı
Şüphelinin bütün kripto portföyüne tedbir uygulanması, suçtan elde edildiği iddia edilen tutar ve delillerle orantılı olmalıdır. Suçtan önce edinildiği belgelenen varlıklar veya üçüncü kişiye ait bakiye ayrıca ayrıştırılabilir.
Fonların aynı cüzdanda karışması ayrıştırmayı zorlaştırsa da otomatik olarak tamamının suç geliri sayılmasını gerektirmez. İşlem geçmişi ve edinim kaynağı incelenmelidir.
El koyma ve müsadere süreci için birlikte okunacak kayıtlar
El koyma ve müsadere süreci için suç bağlantısı, cüzdan aidiyeti, karar kapsamı ve saklama yöntemi ortak bir zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. Tek görüntü yerine işlem kimliği, tarihli hesap dökümü ve ham verinin birlikte saklanması daha sağlam bir kayıt zinciri kurar.
Tedbirin kapsamına ilişkin iki ayrım
El koyma varlığın devlete geçtiği anlamına gelmez
Hayır. El koyma geçici tedbirdir. Nihai müsadere için mahkeme kararı ve kanuni şartlar gerekir.
Karar kapsamı dışındaki varlıklar ayrıca incelenir
Tedbirin suçla bağlantılı değerle ve karar kapsamıyla uyumlu olması gerekir. Suçtan bağımsız varlık iddiası delillerle incelenir.
Staking ve getiri doğuran varlıklar
El konulan kripto varlık staking sözleşmesinde kilitli olabilir veya tedbir süresince ödül üretebilir. Ana varlıkla getirinin kime ait olduğu, ödülün nasıl saklanacağı ve kilit süresinin ne zaman sona ereceği belirlenmelidir. Tedbir makamının teknik olarak pozisyonu bozması ek ceza veya değer kaybı doğurabilir.
Akıllı sözleşmeden erken çıkış mümkün değilse kararın platforma bildirilmesi tek başına varlığı serbest cüzdana aktarmaya yetmez. Teknik kısıt karar tutanağında açıklanmalı; varlığın bulunduğu protokol ve sözleşme adresi kaydedilmelidir.
El koyma, bloke ve müsadere aynı işlem değildir
El koyma soruşturma veya kovuşturma sırasında uygulanan geçici koruma tedbiridir. Müsadere ise Türk Ceza Kanunundaki şartlar oluştuğunda mahkûmiyet hükmüyle verilen nihai bir sonuçtur. Platform içi uyum kısıtı ya da banka blokesi de adli el koyma kararıyla aynı hukuki nitelikte değildir.
CMK m. 128 kapsamında hak ve alacaklara el koyma için suçun işlendiğine ve malvarlığı değerinin suçtan elde edildiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ile maddenin diğer şartları aranır. Kripto varlığın merkezi platformda tutulması hâlinde tedbir hizmet sağlayıcı kayıtları üzerinden uygulanabilir; kişisel cüzdanda ise aidiyet, kontrol ve güvenli muhafaza yöntemi ayrıca belirlenmelidir.
Ceza tedbirleri bakımından sonuç
El koyma geçici bir koruma tedbiri, müsadere ise nihai güvenlik tedbiridir. Her iki durumda da suç bağlantısı, karar kapsamı ve üçüncü kişilerin hakları ayrı incelenir.