ChatGPT veya başka bir üretken yapay zekâ ile oluşturulan metin, görsel, müzik ya da kod için tek cümlelik bir “telif kullanıcıya aittir” cevabı güvenli değildir. Türkiye’de eser sahipliği, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki eser ve eser sahibi kavramları üzerinden değerlendirilir. Yapay zekâya insan kişiliği veya bağımsız eser sahipliği tanıyan özel bir Türk hukuk düzenlemesi bulunmadığından, koruma varsa insanın yaratıcı katkısı, seçimi ve yönlendirmesi ayrıca incelenir.
> Kısa cevap: Yapay zekâ çıktısı üzerindeki telif meselesi, sadece aracı kullanana bakılarak çözülemez. İnsan katkısı yeterli özgünlük taşıyor mu, çıktı başka bir eseri ihlal ediyor mu ve kullanılan aracın sözleşmesi ne diyor soruları birlikte cevaplanmalıdır.
Türkiye’de telif hakkı eser sahibine nasıl bağlanır?
FSEK’e göre eser; sahibinin hususiyetini taşıyan ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak ifade edilir. Kanunun eser sahibi düzenlemesi, eseri meydana getiren kişiyi merkeze alır. Bu yapı, tamamen makine tarafından üretildiği ileri sürülen ve insanın özgün yaratıcı katkısının gösterilemediği çıktıların telif korumasını tartışmalı hâle getirir.
Bir insanın çıktıyı seçmesi, düzenlemesi, farklı unsurları özgün biçimde bir araya getirmesi, nihai kompozisyonu belirlemesi veya üretim sürecinde yaratıcı kararlar vermesi koruma değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Buna karşılık yalnızca kısa bir komut yazıp otomatik sonucu hiç değiştirmeden kullanmak, her durumda eser sahipliği için yeterli kabul edilemeyebilir. Türkiye’de bu konunun sınırlarını kesinleştiren kapsamlı ve yerleşik bir yargı uygulaması bulunduğunu söylemek doğru olmaz.
ChatGPT çıktısı otomatik olarak kullanıcının mıdır?
Araç sağlayıcısının kullanım şartları, kullanıcı ile sağlayıcı arasındaki sözleşmesel hak ve yükümlülükleri belirleyebilir. Ancak bu koşullar, üçüncü kişilerin telif veya kişilik hakkı iddialarını ortadan kaldırmaz. Örneğin bir çıktı, korunan bir esere çok benziyor veya bir markayı yanıltıcı biçimde kullanıyorsa “aracın şartları bana kullanım izni verdi” savunması tek başına yeterli olmayabilir.
Kullanıcının çıktıyı ticari amaçla kullanabilmesi ile Türk hukukunda münhasır telif hakkı sahibi olması da aynı anlama gelmez. Kullanım izni, mülkiyet iddiası, lisans kapsamı ve ihlal riskine karşı sorumluluk birbirinden ayrılmalıdır.
Yapay zekâ çıktısı başka eseri ihlal edebilir mi?
Evet, ihtimal vardır. Çıktı bir kitabın, şarkı sözünün, görselin, karakterin, fotoğrafın veya yazılımın ayırt edici unsurlarını izinsiz tekrar ediyorsa telif, marka, tasarım veya kişilik hakkı uyuşmazlığı gündeme gelebilir. Özellikle kullanıcı çıktıyı değiştirip yayına aldığında, kaynak eserle benzerlik ve kullanım amacı somut olarak değerlendirilir.
“Yapay zekâ üretti” ifadesi, ihlal iddiasına kesin bir savunma oluşturmaz. Kullanıcı, yayımlayan veya ticari olarak kullanan kişi olarak kendi denetim sorumluluğuyla karşılaşabilir. Üretim aşamasında referans eser yüklenmişse, yükleme işleminin kendisi de çoğaltma, işleme veya gizlilik bakımından risk doğurabilir.
Prompt yazmak telif hakkı doğurur mu?
Bir prompt, yeterli özgünlük taşıyorsa edebî eser niteliği bakımından tartışılabilir; ancak sıradan yönlendirme cümlelerinin her biri telif koruması altında değildir. Promptun korunup korunmadığı ayrı, promptla elde edilen çıktının korunup korunmadığı ayrı sorudur. Bir promptun içerdiği yaratıcı kurgu, seçme ve düzenleme; sonuçta insan katkısının ortaya konulmasında etkili olabilir.
Ticari projelerde promptları, sürümleri, kaynak dosyaları ve insan tarafından yapılan düzenlemeleri kayda almak faydalıdır. Bu kayıtlar hem üretim sürecinin ispatı hem de ekip içindeki hak devri/lisans ilişkilerinin yönetimi bakımından önem taşır.
Yapay zekâyla üretilen görsel ve kodda özel riskler
Görselde ünlü kişinin yüzü, sanatçı üslubu, markalı ürün, mimari eser veya mevcut fotoğrafa aşırı benzerlik görülebilir. Kodda ise açık kaynak lisansı, üçüncü taraf kütüphane, gizli anahtar veya başkasına ait kod parçası riski doğabilir. Çıktının çalışıyor olması, yayımlanmaya veya satılmaya hukuken uygun olduğu anlamına gelmez.
Bir şirketin web sitesine, reklamına veya ürüne koyacağı içerik için telif taraması, marka kontrolü, lisans envanteri ve insan onayı belirlenmelidir. Yüksek görünürlüklü kampanyalarda ya da müşteri işi teslimlerinde kaynak ve üretim sürecinin belgelenmesi, uyuşmazlık halinde önem kazanır.
Eğitim verisi tartışması kullanıcıyı nasıl etkiler?
Yapay zekâ modelinin hangi verilerle eğitildiği, model sağlayıcısı ile hak sahipleri arasında ayrı bir telif ve sözleşme tartışması doğurabilir. Kullanıcı, bu tartışmanın doğrudan tarafı olmasa dahi çıktıyı kullanırken ihlal riskiyle karşılaşabilir. Avrupa Birliği AI Act kapsamında genel amaçlı yapay zekâ modeli sağlayıcıları için telif politikası ve eğitim içeriğine ilişkin kamuya açık özet yükümlülükleri de gündemdedir.
Türkiye’de bu alandaki özel mevzuatın gelişimi takip edilmelidir. Mevcut FSEK hükümleri, haksız rekabet, kişilik hakları ve sözleşme hükümleri somut olaya göre birlikte uygulanabilir.
Şirketler için pratik kullanım kuralları
- Yapay zekâ çıktısını yayımdan önce insan editör ve hak kontrolünden geçirmek.
- Çıktıya yüklenen referans dosyaların kullanım iznini ayrıca doğrulamak.
- Prompt, taslak, insan düzenlemesi ve nihai dosya sürümlerini saklamak.
- Model sağlayıcısının ticari kullanım, veri kullanımı ve tazmin koşullarını okumak.
- Marka, kişilik hakkı ve açık kaynak lisansı bakımından yüksek riskli çıktıları ayrı incelemek.
Sık sorulan sorular
ChatGPT’nin yazdığı makalenin telifi bana ait mi?
Kullanım şartları size belirli kullanım hakları tanıyabilir; ancak Türk hukuku bakımından eser sahipliği, insanın özgün yaratıcı katkısına ve somut esere göre değerlendirilir. Ayrıca üçüncü kişi hakları ihlali bulunup bulunmadığı da kontrol edilmelidir.
Yapay zekâyla hazırladığım görseli satabilir miyim?
Ticari kullanım, aracın kullanım koşulları, görseldeki unsurların hak durumu ve sözleşmeler birlikte incelenerek değerlendirilmelidir. Başka esere, markaya veya kişilik hakkına benzerlik varsa satış riski taşıyabilir.
Bir sanatçının tarzında görsel üretmek telif ihlali midir?
“Tarz” ile korunabilir somut ifade arasındaki sınır her olayda aynı değildir. Çıktı belirli bir eserin ayırt edici unsurlarını tekrar ediyor, piyasada kaynakla karıştırılma yaratıyor veya sanatçının adını yanıltıcı kullanıyorsa risk artar.
Yapay zekâya fotoğraf yüklemek telif sorununa yol açar mı?
Fotoğraf üzerindeki telif hakkı, modelin kişilik hakkı ve veri koruma yükümlülükleri dikkate alınmalıdır. Yüklemek için gerekli iznin olup olmadığı, aracın şartlarından bağımsız bir sorudur.
Sonuç
ChatGPT çıktısında telif meselesi, “kim yazdı?” sorusundan daha geniştir. İnsan katkısının özgünlüğü, aracın sözleşmesi, üçüncü kişi eserleriyle benzerlik, kaynak dosyaların izin durumu ve ticari kullanımın kapsamı birlikte değerlendirilmelidir. Yapay zekâ bağımsız eser sahibi değildir; fakat insanın katkısı yeterli değilse çıktının telif koruması tartışmalı kalabilir. Ticari kullanımdan önce hak ve kaynak kontrolü yapmak, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlık riskini azaltır.
İlgili içerik önerileri: Yapay zekâ kullanımında hukuki sorumluluk kimde kalır? · Yapay zekâ araçlarına veri girerken KVKK açısından nelere dikkat edilmeli?
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.