Hızlı çerçeve
Her yapay zekâ çıktısı için tek ve evrensel bir etiket kuralı yoktur. Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’nün (AI Act) 50. maddesi belirli yapay üretim ve manipülasyonlarda teknik işaretleme ile görünür açıklamayı ayırır; Türkiye’de ise 1 Ağustos 2026’da yürürlüğe girecek reklam kuralları insandan ayırt edilemeyen AI karakterleri ve gerçek kişilerin dijital kopyaları için özel hükümler getirir.
Kuralın uygulanması; içeriğin deepfake olup olmadığına, reklam veya kamu yararı amacı taşıyıp taşımadığına, yayın bölgesine ve sistemi sağlayan ya da kullanan aktörün rolüne bağlıdır. Etiket, rıza, telif veya kişilik hakkı ihlalini kendiliğinden gidermez.
AB AI Act’in şeffaflık kuralları hangi içeriklere odaklanır?
AI Act’in 50. maddesi, sağlayıcının yapay olarak üretilen veya manipüle edilen belirli çıktıları makinece okunabilir biçimde işaretlemesi ile içeriği mesleki amaçla kullanan kişinin bazı durumlarda görünür açıklama yapması arasında ayrım kurar. Deepfake içerikler ve kamu yararı konularında halkı bilgilendirmek amacıyla yayımlanan belirli yapay zekâ metinleri görünür açıklama yükümlülüğünün merkezindedir; istisnalar ayrıca incelenir. İçerik türü, deepfake niteliği, kamu yararı amacı, insan editoryal incelemesi, sistemin piyasaya sunulma tarihi ve yayın bölgesi kaydedilmelidir.
Bu yükümlülükler kural olarak 2 Ağustos 2026’dan itibaren uygulanır. 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sunulmuş belirli üretken yapay zekâ sistemlerinin teknik işaretleme yükümlülüğü için 2 Aralık 2026’ya kadar hedefli bir geçiş düzeni bulunmaktadır; bu geçiş, bütün etiketleme ve açıklama yükümlülüklerinin topluca ertelendiği anlamına gelmez.
Teknik işaret ile görünür açıklama farklıdır
Sağlayıcının çıktıyı makinece okunabilir biçimde işaretlemesi, son kullanıcıya yapılan görünür açıklamayla aynı yükümlülük değildir. Komisyonun şeffaflık kodu, sağlayıcılar için tespit edilebilir işaretleme; deployerlar için deepfake ve belirli metin yayınlarında açıklama başlıklarını ayrı ele alır.
Ürün ekibi dosya işaretini, yayın ekibi kullanıcıya gösterilen açıklamayı ve hukuk ekibi kapsam gerekçesini ayrı test etmelidir.
Bir görsel dosyasındaki metadata işareti, sosyal medya ekranında izleyicinin görebileceği açıklamanın yerini her durumda tutmaz. Görünür etiket de teknik köken kaydının bütün işlevlerini karşılamaz.
Türkiye’de AI reklamları için yeni kural
Ticaret Bakanlığının açıkladığı düzenlemeye göre reklamlarda insandan ayırt edilemeyecek AI dijital karakter kullanılıyorsa bu durum açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir biçimde belirtilmelidir. Aynı düzenleme, gerçek kişinin AI ile oluşturulmuş dijital kopyasının ürünü deneyimlediği veya tavsiye ettiği izlenimi veren reklamları yasaklamakta ve 1 Ağustos 2026’da yürürlüğe girmektedir. Reklam senaryosu, karakterin gerçekçilik düzeyi, gerçek kişi kopyası, açıklamanın yeri ve kampanya tarihi yayın öncesi kontrol edilmelidir.
Gerçek müşteriye benzeyen sentetik karakterin küçük puntolu dipnotla sunulması, açıklamanın ayırt edilebilirliği bakımından sorun yaratabilir. Bu reklam kuralı, Türkiye’deki bütün AI içeriklerinin aynı tarihte etiketlenmesi gerektiği şeklinde genişletilemez.
Etiketin biçimi içeriğin sunumuyla uyumlu olmalı
Şeffaflık açıklamasının etkili olabilmesi için görünür, anlaşılır ve içeriğin tüketildiği anda fark edilebilir olması gerekir.
Mobil, masaüstü, sesli yayın ve basılı kullanım için ayrı görünürlük testi yapılmalıdır.
AB şeffaflık yaklaşımı, açıklamanın kişilere açık ve ayırt edilebilir biçimde sunulmasına önem verir. On saniyelik videonun sonunda bir kare görünen İngilizce açıklama, Türkçe hedef kitle için gerçek bilgilendirme sağlamayabilir. Her platformda aynı piksel boyutunun yeterli olduğu söylenemez; ekran, dil, süre ve hedef kitlenin algısı değerlendirilir.
Etiket, temel hak ihlalini iyileştirmez
AI etiketi içeriğin üretim yöntemini açıklar; içeriğin hukuka uygunluğunu tek başına kanıtlamaz. Kişilik hakkı, kişisel veri, telif ve yanıltıcı reklam kuralları, açıklama yapılmış olsa bile kendi şartlarıyla uygulanmaya devam eder. Yayın kontrolünde etiket, rıza/lisans, içerik doğruluğu ve hedefleme kriterleri ayrı onaylardan geçmelidir. Şeffaflık ile izin, lisans ve hukuki dayanak kavramları birbirine karıştırılmamalıdır.
Bir kişinin izinsiz ses klonunu 'AI üretimi' diye etiketlemek, sesin reklamdaki kullanımına kendiliğinden rıza yaratmaz.
Etiketleme hakkında kısa sorular
Her AI görseline etiket koymak zorunlu mu?
Tek bir evrensel kural yoktur. İçeriğin deepfake olup olmadığı, reklam amacı, hedef pazar ve ilgili düzenlemenin kapsamı incelenmelidir.
Etiket koyarsam gerçek kişinin sesini kullanabilir miyim?
Etiket, rıza veya başka bir hukuki dayanağın yerine geçmez; kişilik hakkı ve kişisel veri kuralları ayrıca değerlendirilir.
Etiket kararının sonucu
Yapay zekâ içeriğinde etiket kararı, yalnızca “araç kullanıldı mı?” sorusuyla verilemez. İçerik türü, deepfake niteliği, reklam amacı, hedef pazar ve teknik işaret ile görünür açıklama ayrımı birlikte değerlendirilmelidir. Sınırlı geçiş kuralı yalnızca kapsamındaki mevcut sistemler yönünden dikkate alınmalıdır.
Türkiye’de AI reklamlarına ilişkin yeni kurallar 1 Ağustos 2026’da, AI Act’in 50. maddesindeki ana şeffaflık yükümlülükleri ise 2 Ağustos 2026’da uygulanmaya başlar.
Aktörler arasındaki genel dağılım için genel sorumluluk çerçevemiz yazımız bütünleyici bir çerçeve sunar.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın koşulları farklıdır ve somut durum ayrıca değerlendirilmelidir. Son hukuki kontrol: 12 Temmuz 2026. Konuyla ilgili destek için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.