Görülmekte olan bir dava veya yürütülen soruşturmada hukuka aykırı karar, işlem ya da gerçeğe aykırı beyan elde etmek amacıyla hâkim, savcı, bilirkişi veya tanığı alenen etkilemeye yönelik sözlü ya da yazılı açıklama TCK m.288 kapsamında suç olabilir.
Bir davayı haberleştirmek, hukuki kararları eleştirmek veya masumiyet iddiasını açıklamak tek başına suç değildir. Ceza için belirli yargısal kişiyi hukuka aykırı davranmaya yöneltme amacı ve elverişli aleni beyan aranır.
Suçun unsurları
Devam eden somut bir soruşturma veya dava bulunmalıdır. Beyan, yargı görevi yapanı, bilirkişiyi veya tanığı hukuka aykırı karar/işlem vermeye ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunmaya etkileme amacı taşımalıdır. Açıklamanın aleni olması gerekir.
Dosya kesinleştikten sonra yapılan eleştiri kural olarak bu suçun zaman unsurunu taşımaz. Ancak hakaret, tehdit veya gizliliğin ihlali gibi başka suçlar oluşabilir.
Cezası nedir?
Güncel TCK m.288, suçun temel yaptırımını elli günden az olmamak üzere adli para cezası olarak düzenler. Fiil başka bir suçu oluşturuyorsa ayrıca o suçtan ceza verilebilir.
Başlıkta “teşebbüs” sözcüğü bulunsa da madde bağımsız bir tamamlanmış suç tipidir. Etkilemenin sonuç doğurması şart değildir; amaçla aleni beyanın yapılması yeterlidir.
Basın açıklaması ve sosyal medya
“Sanık kesin suçludur, hâkim en ağır cezayı vermelidir” gibi masumiyet karinesini ve karar bağımsızlığını hedef alan kampanyalar risk taşıyabilir. Buna karşılık delilleri tartışan ölçülü savunma, kamu yararına haber veya hukuki eleştiri ifade özgürlüğü kapsamında olabilir.
Paylaşımın takipçi sayısı, etiketlenen kişiler, kampanyanın zamanı ve kullanılan emir/tehdit dili etkilenme amacında değerlendirilir. Tek bir düşük erişimli paylaşımda da aleniyet oluşabilir; elverişlilik ayrıca tartışılır.
Avukat açıklamaları
Avukatın müvekkilini savunma ve kamuoyunu bilgilendirme hakkı vardır. Ancak soruşturmanın gizli belgelerini yayımlamak, tanığı hedef göstermek veya yargı makamına hukuka aykırı baskı kurmak mesleki savunma sınırını aşabilir.
Dosyadaki iddianın “kesinleşmiş gerçek” gibi sunulmaması, masumiyet karinesine saygı ve kişisel verilerin korunması gerekir.
Tanığa doğrudan baskı
Tanığı özel görüşmede tehdit etmek veya menfaat teklif etmek, aleni açıklama şartı taşıyan TCK m.288'den ziyade tehdit, şantaj, rüşvet veya gerçeğe aykırı tanıklığa azmettirme gibi suçları oluşturabilir. Eylemin doğru vasfı iletişimin içeriğine göre belirlenir.
Tanıkla normal hazırlık görüşmesi ile anlatımını değiştirmeye yönelik hukuka aykırı telkin ayrılmalıdır.
Deliller ve ifade özgürlüğü
Paylaşımın tamamı, önceki ve sonraki mesajlar, yayın tarihi ve hesabın sahibi tespit edilmelidir. Kesilmiş video veya tek cümle bağlamdan koparılmamalıdır. Platform kayıtlarıyla doğrulama yapılmalıdır.
Mahkeme, ceza normunu yorumlarken Anayasa ve AİHS kapsamındaki ifade/basın özgürlüğü ile yargının tarafsızlığını dengeler. Kamu yararı, kullanılan dil ve hedef alınan kişi birlikte değerlendirilir.
Kampanya yürütmek ve kararı eleştirmek
Bir davaya dikkat çekmek, imza kampanyası düzenlemek veya mağdurla dayanışma açıklaması yapmak kendiliğinden suç değildir. Kampanyanın hâkim ya da tanığı hukuka aykırı karara veya gerçeğe aykırı ifadeye zorlayan dili bulunup bulunmadığı incelenir. “Bağımsız soruşturma yapılsın” çağrısı ile belirli kişinin delile rağmen mahkûm edilmesini istemek farklıdır.
Verilmiş kararın gerekçesini sert biçimde eleştirmek, devam eden kanun yolunu hukuka aykırı etkileme amacı ve diğer unsurlar yoksa m.288'i oluşturmaz. Hakaret, tehdit ve kişisel veri sınırları yine geçerlidir. Eleştirinin olgusal temeli ve dili bütün olarak değerlendirilmelidir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; sert eleştiri ile yargı aktörünü hukuka aykırı davranmaya yöneltme amacı ayrılmalıdır.