TCK m.215, işlenmiş olan bir suçu veya işlemiş olduğu suç nedeniyle bir kişiyi alenen övmeyi, bu davranış kamu düzeni açısından açık ve yakın tehlike ortaya çıkardığında cezalandırır. Bir kişiyi siyasal görüşü, sanatı veya başka özelliği nedeniyle övmek suç değildir; övgünün işlenmiş suç fiiline yönelmesi gerekir.
Mahkûmiyet için yalnız rahatsız edici söz veya toplumsal tepki yeterli değildir. Açık ve yakın tehlike somut gerekçeyle gösterilmelidir.
İşlenmiş suç şartı
Övgü konusu fiilin hukuk düzenince suç sayılması gerekir. Kişinin kesinleşmiş mahkûmiyetinin bulunup bulunmaması delil durumuna göre önem taşır; ancak sözün hangi somut suç fiiline yöneldiği belirlenmelidir.
Henüz işlenmemiş bir suça çağrı, koşullarına göre suç işlemeye tahrik kapsamında değerlendirilebilir. Tarihsel olay veya soyut ideoloji tartışması her zaman m.215 değildir.
Suçluyu hangi nedenle övmek?
Kişinin cesareti, ailesi veya sanatsal çalışması değil, “işlediği suçtan dolayı” övülmesi aranır. Paylaşımın tamamı ve kullanılan semboller bağlam içinde incelenir. Haber başlığını aktarmak veya yargı kararını eleştirmek, benimseme iradesi olmadan övgü sayılamaz.
Anma etkinliği de otomatik suç değildir; konuşmaların suç fiilini meşrulaştırıp teşvik edip etmediği değerlendirilir.
Açık ve yakın tehlike
Övgünün kamu düzeni bakımından açık ve yakın tehlike doğurması zorunludur. Dinleyici kitlesi, zaman, bölgede mevcut gerilim, konuşmacının etkisi ve şiddet eylemiyle bağlantı dikkate alınır.
Soyut olarak “başkalarını suça özendirebilir” denilmesi yeterli değildir. Tehlikenin neden yakın ve gerçek olduğu kararda açıklanmalıdır.
Cezası nedir?
Suçu veya suçluyu öven kişi iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabilir. Basın ve yayın yoluyla işlenme hâlinde TCK'nın ortak hükümleri koşulları varsa uygulanır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya diğer kişiselleştirme kurumları için karar tarihindeki genel koşullar değerlendirilir; otomatik sonuç yoktur.
Sosyal medya paylaşımı
Herkese açık gönderi aleniyet taşır. Kapalı birebir mesaj kural olarak aleni değildir. Retweet, emoji veya beğeninin içeriği övme iradesiyle yeniden yayıp yaymadığı somutlaştırılmalıdır.
Hesabın kime ait olduğu kullanıcı adıyla değil, oturum, cihaz ve platform kayıtlarıyla belirlenir. Kesilmiş video yerine tam içerik değerlendirilmelidir.
Propaganda suçuyla farkı
Terör örgütünün cebir, şiddet veya tehdit yöntemlerini meşru gösteren ya da öven içerik 3713 sayılı Kanun m.7/2 kapsamındaki propaganda suçunu gündeme getirebilir. TCK m.215 ise genel olarak işlenmiş suçun övülmesini düzenler.
Özel normun uygulanıp uygulanmadığı ve aynı fiilden mükerrer ceza verilmemesi içtima kurallarıyla çözülür.
İfade özgürlüğü
Ceza normu, tarihsel ve siyasal tartışmayı bastıracak şekilde geniş yorumlanamaz. Sözün şiddeti teşvik edip etmediği, kamu yararı ve açıklamanın biçimi değerlendirilir. Mahkeme, müdahalenin demokratik toplumda gerekli ve orantılı olduğunu gerekçelendirmelidir.
Tarihî anma ve paylaşımı silme
Tarihî bir kişiyi anmak veya yaşamını anlatmak tek başına suç değildir. Açıklamanın güncel bağlamda hangi suç fiilini övdüğü ve bunun kamu düzeni açısından nasıl açık ve yakın tehlike doğurduğu gösterilmelidir. Akademik toplantı, belgesel ve eleştirel anlatım ile suç yöntemini örnek gösterip teşvik etme aynı değildir.
İçeriği sonradan silmek, paylaşım anında suç tamamlanmışsa otomatik düşme sebebi olmaz. Fakat erişimi sınırlama, kendiliğinden düzeltme ve pişmanlık cezanın belirlenmesinde dikkate alınabilir. Hesap ele geçirilmişse silme hareketini kimin yaptığı ve platforma ne zaman bildirim gönderildiği araştırılmalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; övgünün suç fiiline yönelmesi ve açık-yakın tehlike koşulu birlikte aranır.