Arşiv kaydı, infazı tamamlanan veya 5352 sayılı Kanundaki başka nedenle normal adli sicilden çıkarılan mahkûmiyet bilgisinin sınırlı amaçlarla tutulmaya devam etmesidir. Kişinin standart sabıka belgesi “kaydı yoktur” diyebilir; yetkili kamu makamı arşiv araştırmasında bilgiye erişebilir.
Arşiv kaydı kendiliğinden ve her suçta aynı tarihte silinmez. Suçun memuriyet engeli doğurup doğurmadığına ve yasaklanmış hakların geri verilmesi kararına göre farklı süreler uygulanır.
Adli sicil ile arşiv arasındaki fark
Adli sicil aktif kesin mahkûmiyet ve infaz bilgisidir. İnfaz tamamlanınca kayıt arşive taşınır. Arşiv kaydı sıradan özel kişi veya işverenin her talebinde verilmez; kanunda sayılan kamu görevleri, seçim, lisans veya güvenlik amaçlarıyla yetkili mercilerce istenebilir.
Arşive alınma “ceza silindi ve hiç yaşanmadı” anlamına gelmez. Ancak verinin kullanım amacı, ölçülülük ve kişisel veri kurallarıyla sınırlıdır.
Arşiv kaydı kaç yılda silinir?
Genel olarak Anayasa'nın 76. maddesi ile 657 sayılı Kanun m.48/A-5'te sayılan ve hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetler dışındaki arşiv kayıtları, arşive alınma şartının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl sonra tamamen silinir.
Memuriyete veya seçilmeye engel sayılan mahkûmiyetlerde:
- Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa şartın oluştuğu tarihten itibaren on beş yıl,
- Böyle bir karar yoksa otuz yıl
sonra arşiv kaydı tamamen silinir.
Süre başlangıcı çoğu zaman hüküm tarihi değil, infazın tamamlanması veya arşive alınma koşulunun oluştuğu tarihtir.
Beş yıllık kayıtlar hangileridir?
657 sayılı Kanunda özel olarak sayılmayan ve kasten işlenmiş bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis engeline girmeyen mahkûmiyetler genel beş yıllık grupta olabilir. Fakat sonuç ceza, suçun katalog listede bulunması ve özel meslek kanunu birlikte kontrol edilmelidir.
Örneğin bazı trafik veya taksirli suçlar genel süreye tabi olabilirken, sahtecilik ya da dolandırıcılık ceza süresinden bağımsız özel gruptadır.
Yasaklanmış hakların geri verilmesi ne sağlar?
Mahkûmiyet nedeniyle sürekli hak yoksunluğu doğuran özel kanun varsa, cezanın infazından sonra mahkemeden yasaklanmış hakların geri verilmesi istenebilir. Bu karar memuriyete otomatik atama sağlamaz; kanuni engelin ve arşiv süresinin değerlendirilmesini etkiler.
Arşiv kaydında otuz yıllık süreyi on beş yıla düşürebilir. Kararın kesinleşmiş örneği Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne gönderilmelidir.
Süre beklenmeden silme mümkün mü?
Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması, mahkûmiyetin yargılamanın yenilenmesi veya kanun yoluyla tümüyle ortadan kalkması, kayıt hatasının belirlenmesi veya ölüm hâllerinde özel silme nedenleri uygulanır. Genel afın etkisi ise kanunun kapsamına göre değerlendirilir.
Sırf iş başvurusunda sorun yaşamak veya aradan uzun zaman geçtiğini düşünmek kanuni süre dolmadan silme nedeni değildir.
Başvuru nasıl yapılır?
Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne başvurulur. Dilekçeye kimlik, güncel arşivli sicil belgesi, kesinleşmiş karar, infazın tamamlanma yazısı ve varsa yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı eklenir. Hangi kayıt ve hangi yasal süreye dayanıldığı açıkça yazılır.
Süre dolmuşsa işlem sistemden resen yapılabilse de eski kayıtlar için başvuru gerekebilir. Yurt dışından konsolosluk aracılığıyla başvuru mümkündür.
Arşiv silme talebi reddedilirse
Ret yazısındaki süre başlangıcı, suç sınıflandırması ve hak iadesi belgesi kontrol edilir. İnfaz bitişi yanlışsa önce infaz savcılığından; mahkeme kararı yanlış aktarılmışsa ilgili mahkemeden düzeltme alınır. Genel Müdürlük işleminin hukuka aykırılığı idari yargıda dava konusu yapılabilir.
HAGB arşiv kaydı mıdır?
HAGB, 5352 sayılı Kanundaki normal arşiv mahkûmiyeti değildir. Ayrı bir sistemde, yalnız kanunda izin verilen soruşturma ve kovuşturma amaçları için tutulur. Denetim başarıyla tamamlanıp düşme kararı kesinleştiğinde özel kaydın güncellenmesi gerekir.
HAGB için beş-on beş-otuz yıllık arşiv silme tablosunu doğrudan uygulamak doğru değildir.
Sonuç
Arşiv kaydında genel silme süresi beş yıl; Anayasa ve 657 sayılı Kanundaki engel suçlarda hak iadesi varsa on beş, yoksa otuz yıldır. Başlangıç infazın veya arşive alma şartının tamamlandığı tarihe göre hesaplanır. Süre dolduğunda kesin karar ve infaz belgeleriyle Genel Müdürlüğe başvurulmalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Arşiv silme süresi suç maddesi ve infazın tamamlanma tarihine göre hesaplanır.