Adli sicil, kesinleşmiş ceza ve güvenlik tedbiri mahkûmiyetlerine ilişkin kanunda sayılan bilgilerin tutulduğu sistemdir. Cezanın infazı tamamlandığında kayıt çoğu durumda doğrudan yok olmaz; önce normal adli sicilden çıkarılarak arşive alınır.
Bu nedenle “sabıkam silindi” ile “arşiv kaydım da tamamen silindi” aynı anlama gelmez. E-Devlet'ten alınan arşivsiz belgede kayıt görünmemesi, arşiv sisteminde hiç veri bulunmadığını her zaman göstermez.
Adli sicile hangi kararlar kaydedilir?
5352 sayılı Adli Sicil Kanununa göre kesinleşmiş hapis ve adli para cezaları, belirli güvenlik tedbirleri, hak yoksunlukları, erteleme, koşullu salıverme ve infaza ilişkin bilgiler sicile kaydedilir.
Kesinleşmemiş soruşturma veya ceza davası normal adli sicil kaydı değildir. Beraat ve kovuşturmaya yer olmadığı kararları mahkûmiyet olarak yazılmaz. Disiplin cezaları ile çoğu idari para cezası da adli sicil kaydı sayılmaz; ancak bunlar için özel sicil düzenlemeleri bulunabilir.
HAGB kararları normal adli sicil veya arşiv belgesine mahkûmiyet olarak kaydedilmez. Bu kararlar, 5352 sayılı Kanunda öngörülen özel sistemde tutulur.
Ceza bitince kayıt ne olur?
Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanmasıyla kayıt, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce adli sicilden çıkarılarak arşive alınır. Hapis cezasında yalnız cezaevinden çıkış tarihi her zaman infazın tamamlandığı tarih değildir; koşullu salıverme ve bihakkın tahliye kayıtları ayrıca kontrol edilmelidir.
Adli para cezasında tam ödeme veya kanundaki diğer infaz biçiminin tamamlanması gerekir. Taksitler sürüyorsa infaz bitmiş sayılmaz.
İnfaz savcılığının bildirme fişi sisteme ulaşmışsa işlem elektronik olarak yapılabilir. Eski ilam, eksik infaz fişi, ödeme kaydının iletilmemesi veya kimlik bilgilerindeki uyuşmazlık nedeniyle kayıt görünmeye devam ediyorsa belgeli başvuru gerekir.
Adli sicilden arşive alınma nedenleri
5352 sayılı Kanun m.9 uyarınca adli sicildeki bilgiler başlıca şu hâllerde silinerek arşive alınır:
- Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
- Mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran bir şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık hükmünün uygulanması,
- Ceza zamanaşımının dolması,
- Genel af.
Buradaki önemli nokta şudur: Her şikâyetten vazgeçme veya her etkin pişmanlık mahkûmiyeti kendiliğinden bütün sonuçlarıyla kaldırmaz. İlgili suç maddesinin bu sonucu açıkça bağlaması ve buna ilişkin adli kararın sisteme bildirilmesi gerekir.
Fiilin sonradan kanunla suç olmaktan çıkarılması hâlinde kayıt talep aranmaksızın tamamen silinir. Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleşirse önceki mahkûmiyet kaydı da tamamen kaldırılır.
Adli para cezası ne zaman sicilden çıkar?
Kesinleşmiş adli para cezası adli sicile kaydedilir. Para tamamen ödendiğinde veya kanundaki usulle infaz tamamlandığında infaz savcılığı kapatma bilgisini gönderir ve kayıt arşive alınır.
Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilmesi ya da başka bir infaz yöntemi uygulanması hâlinde kayıt, infazın tamamlandığı tarihe göre güncellenir. Borcun sonradan ödenmesi nedeniyle hapis infazının durdurulması da sisteme işlenmelidir.
Ertelenmiş hapis cezası ne zaman arşive alınır?
TCK m.51 uyarınca ertelenen hapis cezası kesin bir mahkûmiyettir ve sicil sistemine kaydedilir. Denetim süresi yükümlülüklere uygun tamamlandığında ceza infaz edilmiş sayılır; bu karar ve tarih sisteme bildirildikten sonra kayıt arşive alınır.
Erteleme HAGB değildir. HAGB'de açıklanmış ve hukuki sonuç doğuran kesin bir mahkûmiyet bulunmaz.
Arşiv kaydı kaç yılda tamamen silinir?
Arşivden silme süreleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunundaki suç listesine göre değil, 5352 sayılı Kanun m.12'deki kategoriye göre belirlenir:
1. Anayasa m.76 veya TCK dışındaki özel kanunlar nedeniyle hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetler
Kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren:
- Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa 15 yıl,
- Böyle bir karar aranmaksızın 30 yıl
geçmesiyle arşiv bilgisi tamamen silinir.
2. Diğer mahkûmiyetler
Yukarıdaki özel kategoriye girmeyen mahkûmiyetlerde, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren 5 yıl geçmesiyle arşiv bilgisi tamamen silinir.
3. Süre beklenmeden silinen hâller
- İlgilinin ölümü,
- Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması,
- Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi,
- Akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması
kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Sürenin başlangıcı hüküm tarihi değildir. Esas olarak kaydın arşive alınma şartlarının oluştuğu tarih hesaplanır. Yanlış başlangıç tarihi, yıllarca fark yaratabilir.
Yasaklanmış hakların geri verilmesi ne sağlar?
5352 sayılı Kanun m.13/A, TCK dışındaki kanunların mahkûmiyete bağladığı bazı hak yoksunluklarının giderilmesi için yasaklanmış hakların geri verilmesi yolunu düzenler. Kural olarak cezanın infazından sonra üç yıl geçmesi, bu sürede yeni suç işlenmemesi ve iyi hâl konusunda mahkemede kanaat oluşması gerekir.
Bu karar, 5352 m.12'deki özel arşiv kategorisinde 30 yıllık bekleme yerine 15 yıllık silme süresinin uygulanmasını sağlayabilir. Ancak karar kendiliğinden atama, ruhsat veya göreve dönüş sonucu doğurmaz; ilgili özel kanun ayrıca incelenir.
HAGB kaydı nasıl tutulur ve silinir?
HAGB normal adli sicil ve arşiv kaydı değildir. Karar, yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istenebilmesi için özel sistemde tutulur. 5352 sayılı Kanun m.6/1, HAGB kayıtları için sabit bir on beş yıllık saklama süresi öngörmez. Kanundaki on beş yıllık süre, aynı maddenin ikinci fıkrasında karşılıksız yararlanma suçunda etkin pişmanlık nedeniyle verilen kararlara ilişkindir.
Denetim süresi başarıyla tamamlandığında açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer. Düşme kararının ve kesinleşme bilgisinin özel sisteme doğru işlenmesi gerekir. HAGB kaydının sistemdeki durumu değerlendirilirken kararın tarihi, düşme kararı ve güncel kayıt birlikte kontrol edilmelidir.
Sistemde yanlış karar türü, açık dosya veya eksik kesinleşme bilgisi görünüyorsa kararı veren mahkemeden ve Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünden düzeltme istenebilir.
Başvuru nereye yapılır?
Adli sicil veya arşiv kaydının düzeltilmesi ve silinmesi için Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne doğrudan, adliyelerdeki adli sicil birimleri aracılığıyla veya mevcut elektronik hizmet üzerinden başvuru yapılabilir. Yurt dışındaki Türk vatandaşları konsolosluklardan yararlanabilir.
Başvuruya dosyanın niteliğine göre şu belgeler eklenebilir:
- Kimlik ve iletişim bilgileri,
- Güncel adli sicil ve arşiv belgesi,
- Kesinleşmiş mahkeme kararı,
- İnfazın tamamlandığını gösteren savcılık yazısı,
- Adli para cezası ödeme belgesi,
- Koşullu salıverme ve bihakkın tahliye kaydı,
- Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı,
- HAGB bakımından düşme ve kesinleşme kararı.
Talepte hangi satırın neden yanlış olduğu açıkça belirtilmelidir. Yalnız “sicilimin silinmesini istiyorum” şeklindeki soyut başvuru, sorunun kaynağını göstermeyebilir.
Talep reddedilirse ne yapılabilir?
Ret gerekçesi önce belirlenmelidir. Sorun infazın tamamlanmaması, sürenin dolmaması, eksik mahkeme bildirimi veya kimlik hatası olabilir. Mahkeme ya da infaz kaydı yanlışsa önce ilgili adli merciye başvurmak gerekir.
Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünün idari işleminin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa idari yargı yolu gündeme gelebilir. Süre ve görev değerlendirmesi ret yazısının tebliğinden sonra yapılmalıdır.
Sonuç
Cezanın infazı tamamlandığında kayıt çoğu durumda normal adli sicilden çıkarılarak arşive alınır. Arşivden tamamen silme süresi ise mahkûmiyetin 5352 m.12'deki kategorisine göre 5, 15 veya 30 yıldır. Bu ayrım 657 sayılı Kanundaki katalog suçlara göre kurulamaz.
Doğru sonuç için hüküm, infaz fişi, arşive alınma tarihi, hak yoksunluğu doğuran özel kanun ve varsa yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı birlikte incelenmelidir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır.