Banka hesabındaki “bloke” tek bir hukuki işlemi ifade etmez. Hesap; ceza soruşturmasında el koyma, 11. Yargı Paketi ile getirilen bilişim suçlarına ilişkin geçici askıya alma, MASAK mevzuatı kapsamındaki idari tedbir, icra haczi, banka içi güvenlik kontrolü veya başka bir kamu alacağı nedeniyle kullanılamıyor olabilir. Blokenin kaldırılması için önce işlemin türü ve karar mercii öğrenilmelidir.
Savcılığın yazılı emriyle getirilen tedbirde dosya numarası, suç iddiası, hâkim onayı ve tedbirin hangi tutarı kapsadığı önemlidir. Banka müşteri hizmetlerinin yalnız “savcılık blokesi var” demesi, hukuki dayanağı belirlemeye yetmez.
Savcılık banka hesabına bloke koyabilir mi?
Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında suç delili veya suçtan elde edilen değer olduğu düşünülen paraya el konulabilir. Genel el koyma rejiminde hâkim kararı esastır; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri kullanılabilir ve işlem kanundaki süre içinde hâkim onayına sunulur.
CMK m.128'de sayılan katalog suçlarda, suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunan banka hesaplarına ve diğer malvarlığı değerlerine el koyma mümkündür. Bu tedbirin suç türü, rapor ve karar makamı bakımından özel şartları vardır.
- Yargı Paketi ile bilişim yoluyla işlenen nitelikli hırsızlık, nitelikli dolandırıcılık ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçları yönünden ayrıca hızlı bir hesap askıya alma ve el koyma mekanizması getirildi. Makul şüphe hâlinde banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı suçta kullanılan hesabı 48 saate kadar askıya alabilir. İşlem derhâl Cumhuriyet başsavcılığına ve hesap sahibine bildirilir.
Askıya alınan hesaptaki suça konu menfaate hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâlde savcının yazılı emriyle el konulabilir. Savcı emri 24 saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim el koymadan itibaren 48 saat içinde karar vermezse el koyma kendiliğinden kalkar. Bu özel mekanizmada CMK m.128'deki kurum raporu şartı aranmaz.
Hesabın hangi dosyadan bloke edildiği nasıl öğrenilir?
Bankadan şu bilgiler yazılı olarak istenebilir:
- Blokenin hukuki türü,
- Kararı veya emri gönderen makam,
- Yazının tarih ve sayısı,
- Soruşturma veya mahkeme dosya numarası,
- Tedbirin tutarı ve kapsamı,
- Başlangıç tarihi,
- Hesabın tamamının mı yalnız belirli meblağın mı kısıtlandığı.
Banka soruşturmanın içeriğini açıklamayabilir; ancak uyguladığı işlemin hangi makam yazısına dayandığını belirleyebilmelidir. Ardından ilgili Cumhuriyet başsavcılığı veya mahkemeden dosya ve karar incelenir. UYAP'ta soruşturma belgelerinin tamamı doğrudan görünmeyebilir.
- Yargı Paketi'ndeki 48 saatlik askıya alma bakımından mali kurumun hesap sahibine bildirim yapması öngörülmüştür. Hesap sahibi kaldırma için Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir; savcı başvuruyu 24 saat içinde karara bağlar.
Maaş hesabına bloke konulabilir mi?
İcra hukukundaki ücret haczi sınırları ile ceza muhakemesindeki suç gelirine el koyma aynı değildir. Bir hesabın “maaş hesabı” olması, ceza soruşturmasında o hesaptaki her tutarı otomatik olarak dokunulmaz kılmaz. Buna karşılık hesaba yatan paranın yasal maaş geliri olduğu belgelenebiliyorsa suçtan elde edilen değerle bağlantı ve tedbirin kapsamı yönünden ciddi önem taşır.
Maaş bordroları, iş sözleşmesi, SGK kayıtları ve banka hareketleri sunularak suçla ilgisiz düzenli gelir üzerindeki kısıtlamanın kaldırılması veya tedbirin belirli tutarla sınırlandırılması istenebilir. Hesaba suçtan geldiği iddia edilen tek bir transfer bulunması, kaynağı açık diğer bütün bakiyenin neden bloke edildiğinin gerekçelendirilmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Hesaptaki bütün paraya el konulabilir mi?
Tedbirin kapsamı isnat edilen suçtan elde edildiği düşünülen menfaatle ölçülü olmalıdır. Kararda yalnız belirli transfer veya tutar gösterildiği hâlde hesabın gelecekteki bütün girişlerini ve diğer yasal gelirleri süresiz bloke etmek mülkiyet hakkı bakımından sorun doğurabilir.
Öte yandan para farklı hesaplara bölünmüş, suç gelirine yasal görünüm kazandırılmaya çalışılmış veya malvarlığı değerleri birbirine karışmışsa yalnız tek işlem tutarına bakmak da yeterli olmayabilir. Savcılık ve hâkim, paranın izini, hesap sahibinin rolünü ve müsadere ihtimalini somutlaştırmalıdır.
MASAK blokesi ile savcılık blokesi arasındaki fark nedir?
MASAK bir yargı mercii değildir. 5549 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde şüpheli işlem bildirimlerini analiz eder, bilgi ve belge toplar ve belirli durumlarda işlemlerin ertelenmesi veya malvarlığının dondurulması süreçlerinde görev alır. Ceza soruşturmasındaki adli el koyma ise hâkim veya kanunun izin verdiği acil hâlde Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülür.
Bankanın kendi uyum sistemiyle işlemi bekletmesi, MASAK analizine dayalı idari süreç ve savcılık dosyasındaki adli el koyma uygulamada art arda gelebilir. Bu nedenle “MASAK blokesi” denilen işlemin gerçekte hangi kanun ve karar yazısına dayandığı kontrol edilmelidir.
Başvuru mercii de buna göre değişir. Banka içi kimlik ve kaynak kontrolünde belge bankaya sunulurken, savcılık tedbirinde ceza soruşturması dosyasına; idari dondurma işleminde ise ilgili özel usule başvurulur.
Bloke kaldırma talebi nasıl hazırlanır?
Başvuru, hesap ve dosya özelinde kurulmalıdır. Genellikle şu belgeler yararlı olur:
- Bloke yazısının veya banka bildiriminin örneği,
- Hesap hareketleri ve tartışmalı transferlerin açıklaması,
- Maaş bordrosu, fatura, sözleşme, satış belgesi veya borç ilişkisi,
- Parayı gönderen veya alan kişiyle ilişkinin dayanağı,
- Hesabın ticari faaliyet için zorunlu olduğunu gösteren kayıtlar,
- Blokenin aile, sağlık veya işletme bakımından doğurduğu ölçüsüz sonuçlar,
- Belirli tutarın ayrılarak kalan bakiyenin serbest bırakılmasına ilişkin alternatif talep.
“Hesabı ben kullanmadım” veya “paranın suç olduğunu bilmiyordum” şeklindeki tek cümle, hesap erişim kayıtları ve para hareketleriyle açıklanmadığında yeterli olmayabilir. Buna karşılık yalnız hesabın kullanılmış olması da sahibinin dolandırıcılık veya aklama kastını otomatik olarak ispatlamaz.
Hâkim kararına CMK'nın itiraz hükümleri uyarınca başvurulabilir. Savcılık emrinin hâkim onayına sunulup sunulmadığı ve süreler kontrol edilmelidir. Tedbirin sürmesi hâlinde koşullar değiştikçe yeniden kaldırma veya kapsamı daraltma talebi mümkündür.
Hesap sahibi mağdursa para nasıl iade edilir?
- Yargı Paketi'yle getirilen özel düzenlemede, el konulan suça konu menfaatin mağdura ait olduğu anlaşılırsa soruşturma veya kovuşturma evresinde sahibine iade edilmesi öngörülmüştür. Bu hüküm, suçtan çıkan paranın yıllarca dosya sonunda bekletilmeden gerçek sahibine dönmesini amaçlar.
Mağduriyet; transfer dekontu, dolandırıcılık yazışmaları, şikâyet tutanağı ve paranın izini gösteren banka kayıtlarıyla ortaya konulmalıdır. Birden fazla mağdur veya hesapta yetersiz bakiye varsa paranın kime ve hangi oranda ait olduğu ayrıca çözülür.
Sonuç
Banka hesabındaki kısıtlamanın kaldırılması için önce bunun 48 saatlik askıya alma, adli el koyma, CMK 128 tedbiri, MASAK süreci veya icra haczi olup olmadığı belirlenmelidir. Karar, tutar, hâkim onayı ve paranın yasal kaynağı incelenmeden genel bir “bloke kaldırma dilekçesi” yeterli olmaz. Yasal gelir ile şüpheli transferin ayrıştırılması ve daha hafif tedbir talebi çoğu dosyada merkezi önemdedir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Banka ekranındaki “bloke” ibaresi tek başına işlem türünü göstermez; dayanak yazı görülmelidir.