Ceza kararı, olağan kanun yoluna artık başvurulamadığında kesinleşir. Bu durum kararın verildiği günle aynı olmayabilir. İstinaf veya temyiz yolu açıksa gerekçeli kararın usulüne uygun tebliği, başvuru süresinin geçmesi ya da yapılan başvurunun kesin kararla sonuçlanması gerekir.
Kesinleşme; hapis cezasının infaza gönderilmesi, adli sicil kaydı, bazı hak yoksunlukları ve tekerrür değerlendirmesi bakımından kritik tarihtir. UYAP'ta karar görülmesi veya mahkemenin kısa hükmü açıklaması tek başına kesinleşme anlamına gelmez.
Kanun yoluna başvurulmazsa ne zaman kesinleşir?
Karar istinafa açıksa gerekçeli hüküm taraflara tebliğ edilir. Güncel sistemde istinaf süresi tebliğden itibaren iki haftadır. Hak sahibi tarafların hiçbiri süresinde başvurmazsa, her biri yönünden sürelerin sona ermesinden sonra hüküm kesinleştirilir.
Bir dosyada sanık, müdafi, katılan ve savcı için tebliğ ya da başvuru başlangıcı farklı olabilir. Sadece sanığın süresinin geçmesi, katılan veya savcının başvuru imkânı sürüyorsa hükmü kesinleştirmeyebilir.
Kanunen kesin olan bir hüküm, açık başka yol yoksa verildiği anda kesin nitelik kazanabilir. Bununla birlikte kanun yolu bildiriminin doğruluğu mevzuattan kontrol edilmelidir.
İstinaf başvurusu kesinleşmeyi durdurur mu?
Süresinde yapılan istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller. Bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddeder ve karar temyize kapalıysa hüküm bu kararın hukuki sonucuna göre kesinleşir. BAM yeni hüküm kurarsa kanun yolu durumu o yeni hükme göre belirlenir.
BAM kararı temyize açıksa gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık temyiz süresi beklenir. Süresinde temyiz edilirse kesinleşme Yargıtay incelemesi sonuçlanıncaya kadar gerçekleşmez.
İstinaf başvurusunun sırf süre aşımı nedeniyle reddine karşı öngörülen başvuru süreci de kesinleşme kaydında dikkate alınır.
Yargıtay onama kararıyla ne zaman kesinleşir?
Yargıtay hükmü onadığında ve kullanılabilecek olağan kanun yolu kalmadığında hüküm kesinleşir. Dosyanın ilk derece mahkemesine dönmesi ve kesinleşme şerhinin işlenmesi idari olarak daha sonra olabilir. Hukuki kesinleşme tarihi ile UYAP'a kaydın yapıldığı tarih bu nedenle farklı görünebilir.
Yargıtay bozarsa mahkûmiyet kesinleşmez; dosya yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gider. Düzelterek onama hâlinde Yargıtayın kurduğu sonuca göre kesinleşme gerçekleşebilir.
Feragat veya vazgeçme kesinleşme doğurur mu?
Kanun yoluna başvurma hakkından hüküm açıklanmadan önce vazgeçme geçerli değildir. Karardan sonra başvuru yapılmamışsa sürenin geçmesiyle; yapılmış başvurudan geçerli şekilde vazgeçilmişse açık diğer başvuruların durumu da dikkate alınarak hüküm kesinleşebilir.
Müdafi veya vekilin vazgeçme yetkisi, sanığın açık iradesi ve zorunlu müdafilik kuralları CMK 266'ya göre incelenir. Vazgeçme infazı başlatabileceğinden dosyadaki diğer taraf başvuruları görülmeden karar verilmemelidir.
Kesinleşme şerhi nedir?
Kesinleşme şerhi, mahkeme kaleminin kararın hangi tarihte ve hangi nedenle kesinleştiğini gösteren kaydıdır. Şerhte tebliğ tarihleri, kanun yolu başvuruları ve nihai karar esas alınır. İnfaz savcılığı çoğunlukla kesinleşmiş ilam üzerinden işlem yapar.
Şerh hatalıysa kararı veren mahkemeden düzeltme istenebilir. Örneğin usulsüz tebligat, süresinde cezaevi idaresine verilmiş fakat dosyaya geç ulaşmış dilekçe veya temyize açık kararın kesin sayılması şerhi sakatlayabilir.
Kesinleşme şerhi, gerçekte açık olan kanun yolunu kapatan yeni bir mahkeme hükmü değildir. Maddi veya usul hatası kanuni yollarla giderilebilir.
Kısmi kesinleşme mümkün müdür?
Evet. Aynı dosyada birden fazla sanık veya suç bulunuyorsa hüküm bazı kişiler ya da suçlar yönünden kesinleşirken diğerleri yönünden kanun yolu incelemesi sürebilir. Sadece ceza miktarı veya müsadere bölümü temyiz edilmişse hükmün bağımsız bölümlerinin kesinleşme durumu ayrıca değerlendirilir.
Bağlantılı hükümlerde kanun yolunun sirayeti ve bozmanın diğer sanıklara etkisi CMK'nın özel kurallarına tabidir. UYAP'taki tek “dosya açık/kapalı” bilgisi her hüküm için yeterli olmayabilir.
Kesinleşen hapis cezası hemen infaz edilir mi?
Kesinleşen mahkûmiyet ilamı infaz için Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Doğrudan yakalama, çağrı kâğıdı, teslim süresi veya erteleme usulü cezanın miktarı ve infaz mevzuatına göre değişir. Tutuklu hükümlü yönünden mahsup ve hükümlülük statüsüne geçiş işlemleri yapılır.
Kesinleşme ile cezaevine fiilen giriş aynı tarih değildir. Denetimli serbestlik, açık ceza infaz kurumuna ayrılma, özel infaz usulleri ve koşullu salıverilme ayrıca hesaplanır.
HAGB kararı kesin hüküm müdür?
HAGB, sanık hakkında kurulan hükmün denetim süresince hukuki sonuç doğurmamasını sağlayan özel bir kurumdur. HAGB kararına karşı uygulanacak kanun yolu, karar tarihindeki CMK m.231 ve geçiş hükümlerine göre belirlenir. HAGB kararının kanun yolu denetiminden geçerek kesinleşmesi, açıklanmış bir mahkûmiyet hükmünün olağan infazına başlanması anlamına gelmez.
Denetim yükümlülüklerine uyulması hâlinde açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak düşme kararı verilebilir; ihlalde mahkeme hükmü açıklayabilir veya yeni karar kurabilir. Karar tarihi ve geçiş maddesi görülmelidir.
Kesinleşmiş karara karşı yol var mıdır?
Kesinleşme olağan kanun yollarını kapatır; fakat koşulları varsa yargılamanın yenilenmesi, kanun yararına bozma, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru veya AİHM başvurusu gündeme gelebilir. Bu yollar kesinleşmeyi ya da infazı kendiliğinden durdurmaz.
Usulsüz tebligat veya kusursuz süre kaçırma hâlinde eski hâle getirme ve kanun yolu başvurusu da değerlendirilebilir.
Sonuç
Ceza kararı, açık olağan kanun yolları tüketildiğinde veya süresinde kullanılmadığında kesinleşir. Güncel istinaf ve temyiz süreleri gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Birden fazla taraf, suç veya sanık bulunan dosyada kesinleşme ayrı ayrı incelenmeli; UYAP kaydı ve kesinleşme şerhi tebligat belgeleriyle doğrulanmalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Kesinleşme tarihi, dosyadaki bütün tebligat ve kanun yolu kayıtları incelenerek belirlenmelidir.