İnfaz hâkimliği, kesinleşmiş ceza hükmünün nasıl yerine getirildiğine ilişkin işlem ve uyuşmazlıkları denetler. Cezaevi disiplin cezası, görüş ve haberleşme kısıtlaması, açık kuruma ayrılma, iyi hâl, müddetname, mahsup, denetimli serbestlik ve koşullu salıverme başlıca konulardır.
İnfaz hâkimliği mahkûmiyetin doğru olup olmadığını yeniden yargılamaz. “Suçu işlemedim” iddiası istinaf, temyiz veya olağanüstü kanun yollarının konusudur; “cezam yanlış hesaplandı” iddiası ise infaz hâkimliğine gidebilir.
İnfaz hâkimliğinin görevleri nelerdir?
4675 sayılı Kanuna göre infaz hâkimliği genel olarak:
- Ceza infaz kurumuna kabul, yerleştirme, barındırma ve nakil,
- Hükümlü ve tutukluların haberleşme, ziyaret ve dış dünyayla ilişkileri,
- Sağlık, beslenme, eğitim ve iyileştirme faaliyetleri,
- Disiplin cezaları ve ödüllendirme,
- Açık kuruma ayrılma ve idare-gözlem kurulu kararları,
- Koşullu salıverme, denetimli serbestlik ve özel infaz usulleri,
- Cezaların toplanması, mahsup ve infaz hesabı,
- Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin kararları
hakkındaki şikâyetleri inceler.
Görevin özel kanunla başka mercie verildiği hâller saklıdır.
Şikâyet süresi kaç gündür?
İşlem veya faaliyetin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her durumda işlemin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yapılmalıdır. Bu iki süre birlikte gözetilir. Tebliğ belgesi yoksa öğrenme tarihi somut olarak açıklanmalı ve mümkünse kurum kayıtlarıyla desteklenmelidir.
İnfaz hâkimliğinin kendi kararına karşı kanun yolu farklıdır: Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilir.
Yetkili infaz hâkimliği hangisidir?
Cezaevi işleminde kural olarak işlemin yapıldığı infaz kurumunun bulunduğu yer infaz hâkimliği yetkilidir. Hükümlü başka kuruma nakledilse bile eski kurumun işlemi yönünden işlem tarihindeki yer önem taşıyabilir.
Denetimli serbestlikte müdürlüğün, infaz savcılığı hesabında ilamı infaz eden başsavcılığın bulunduğu yer ve özel görev kuralları incelenir. Yanlış yere verilen dilekçe yetkili mercie gönderilebilir; fakat süreyi kanıtlayan teslim belgesi alınmalıdır.
Başvuru nasıl yapılır?
Şikâyet dilekçesi doğrudan infaz hâkimliğine, Cumhuriyet başsavcılığına veya ceza infaz kurumu müdürlüğüne verilebilir. Kurumda bulunan kişi dilekçesinin kayıt numarasını istemelidir.
Dilekçede şu unsurlar yer almalıdır:
- Şikâyet edilen karar veya işlemin tarih ve numarası,
- Öğrenme tarihi,
- Olayların kısa kronolojisi,
- İhlal edilen kanun veya yönetmelik hükmü,
- Müddetname, disiplin kararı, sağlık raporu gibi belgeler,
- İptal, düzeltme, yeniden hesap, durdurma veya erteleme talebi.
Şikâyet işlemi durdurur mu?
Şikâyet, karar veya faaliyetin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İnfaz hâkimi telafisi güç sonuç doğması ve başvurunun ciddi bulunması hâlinde faaliyetin ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Hücre cezası, yaklaşan tahliye tarihi veya sağlık riski varsa tedbir talebi açıkça kurulmalıdır.
İnceleme duruşmalı mı yapılır?
İnfaz hâkimi kural olarak dosya üzerinden karar verir; gerekli görürse hükümlüyü dinleyebilir, kurumdan kayıt isteyebilir ve bilirkişi incelemesi yaptırabilir. Disiplin cezasında savunma, kamera kaydı, tanık ve olay tutanağı önem taşır.
Hâkim işlemi hukuka uygun bulursa şikâyeti reddeder; aykırılık görürse işlemi iptal edebilir veya faaliyetin durmasına/ertelenmesine karar verebilir. İdarenin yerine geçerek her konuda yeni karar kurma yetkisi yoktur.
İnfaz hâkimliği kararına nasıl itiraz edilir?
Şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. İncelemeyi infaz hâkimliğinin bulunduğu yer ağır ceza mahkemesi yapar. İtiraz dilekçesi kararı veren infaz hâkimliğine sunulabilir.
İtiraz, hâkim kararının uygulanmasını otomatik durdurmaz. Gerekli ise tedbir talebi yenilenmelidir.
Sık yapılan başvuru hataları
- On beş ve otuz günlük süreleri karıştırmak,
- İşlem belgesini ve öğrenme tarihini eklememek,
- Mahkûmiyetin esasını infaz hâkimliğinde tartışmak,
- Sadece hakkaniyet isteyip hukuka aykırılığı göstermemek,
- İnfaz hâkimi kararına karşı iki haftalık itirazı kaçırmak,
- Başvurunun infazı kendiliğinden durdurduğunu sanmak.
Sonuç
İnfaz hâkimliği cezaevi ve cezanın yerine getirilmesine ilişkin işlemlerin temel yargısal denetim merciidir. İşlemin öğrenilmesinden itibaren on beş, her hâlde işlemden itibaren otuz günde şikâyet; hâkim kararının tebliğinden itibaren iki haftada ağır ceza mahkemesine itiraz edilmelidir. Başvurunun konusu, delili ve talebi somutlaştırılmalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Yetki ve süre, şikâyet edilen işlemin türü ile tebliğ kaydına göre kontrol edilmelidir.