Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, mahkemenin sanık hakkında iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası belirlemesine rağmen kurduğu hükmün belirli bir denetim süresince hukuki sonuç doğurmamasına karar vermesidir. Denetim şartlara uygun tamamlanırsa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer.
HAGB beraat değildir. Mahkeme önce yüklenen suçun işlendiği sonucuna ulaşır ve bir mahkûmiyet hükmü kurar; ardından kanuni şartlar varsa bu hükmün açıklanmasını geri bırakır. Sanık, suçun sabit olmadığını düşünüyorsa HAGB kararına karşı kanun yoluna başvurup beraat talep edebilir.
18 Temmuz 2026 itibarıyla HAGB'nin güncel durumu
HAGB mevzuatı son yıllarda art arda değiştiği için karar ve yürürlük tarihleri birbirinden ayrılmalıdır:
- Anayasa Mahkemesi, 1 Haziran 2023 tarihli E.2022/120, K.2023/107 sayılı kararıyla HAGB'nin temel hükümlerini iptal etti. Bu iptal 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girdi.
- İptal yürürlüğe girmeden önce kabul edilen 7499 sayılı Kanun, CMK m.231'in HAGB'ye ilişkin fıkralarını yeniden düzenledi. Yeni hükümler 1 Haziran 2024'te yürürlüğe girdi; sanığın HAGB'yi kabul etmesi şartı kaldırıldı ve HAGB kararlarına karşı istinaf yolu kabul edildi.
- Anayasa Mahkemesi, 10 Temmuz 2025 tarihli E.2024/98, K.2025/149 sayılı kararıyla yeni düzenlemenin temel cümlesini yeniden iptal etti. Kararın kamuoyuna duyurulduğu 31 Aralık 2025 tarihli açıklamada, işkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği kötü muamele fiilleri için açık bir HAGB yasağı bulunmaması temel gerekçelerden biri olarak gösterildi. İptal hükmünün yürürlüğü dokuz ay ertelendi.
- 12. Yargı Paketi teklifinde CMK m.231'i yeniden düzenlemesi ve işkence, eziyet ile kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği, Anayasa m.17 anlamında kötü muamele oluşturan suçlar için açık istisna getirmesi öngörülen madde, 16 Temmuz 2026'da TBMM Genel Kurulunda verilen önergeyle teklif metninden çıkarıldı; paket bu madde olmadan kabul edildi.
18 Temmuz 2026 itibarıyla yürürlükteki rejim, 7499 sayılı Kanunla kurulan CMK m.231 düzenlemesidir. Anayasa Mahkemesinin 31 Aralık 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan iptal kararı, yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir. Bu süre içinde yeni bir kanuni düzenleme yapılmazsa HAGB'nin temel hükmü yürürlükten kalkacaktır. Makale yayına alınırken bu konuda yeni bir kanunun Resmî Gazete'de yayımlanıp yayımlanmadığı yeniden kontrol edilmelidir.
HAGB şartları nelerdir?
Yürürlükteki düzenleme uyarınca mahkemenin HAGB kararı verebilmesi için temel olarak şu koşullar birlikte bulunmalıdır:
- Yargılama sonunda belirlenen sonuç cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması,
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm edilmemiş olması,
- Sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları dikkate alındığında yeniden suç işlemeyeceği yönünde mahkemede kanaat oluşması,
- Suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı maddi zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi,
- Suçun özel bir kanunla HAGB dışında bırakılmamış olması.
Bu şartlardan biri yoksa HAGB uygulanamaz. Mahkemenin şartları kalıp cümleyle değil, sanık ve dosya özelinde tartışması gerekir.
İki yıllık ceza sınırı nasıl hesaplanır?
İki yıllık sınır, suç maddesindeki soyut cezanın üst haddine göre değil; yargılama sonunda artırımlar ve indirimler uygulandıktan sonra belirlenen sonuç cezaya göre hesaplanır. Sonuç hapis cezası iki yıl veya daha azsa diğer şartlar da bulunmak kaydıyla HAGB gündeme gelebilir.
Kanun, hapis cezasının yanında adli para cezasını ayrıca sayar. Doğrudan hükmedilen adli para cezasında iki yıllık hapis sınırı üzerinden ayrıca bir miktar hesabı yapılmaz. Aynı kararda birden fazla suç varsa her suç yönünden kurulan hüküm ayrı değerlendirilir.
Sanığın HAGB'yi kabul etmesi gerekir mi?
1 Haziran 2024'te yürürlüğe giren sistemde sanığın HAGB kararını kabul etmesi şartı kaldırılmıştır. Koşullar oluşmuşsa mahkeme sanık istemese de HAGB değerlendirmesi yapabilir.
Buna karşılık sanık HAGB kararına karşı istinafa başvurabilir. İstinafta suçun sabit olmadığı, hukuka aykırı delile dayanıldığı, suç vasfının yanlış belirlendiği veya HAGB şartlarının hatalı uygulandığı ileri sürülebilir.
Zararın giderilmesi şartı
HAGB bakımından suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı somut maddi zararın tamamen giderilmesi aranır. Zarar; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla karşılanabilir.
Ceza hâkimi hukuk davasındaki bütün maddi ve manevi tazminat kalemlerini hesaplamak zorunda değildir. Dosyaya yansıyan ve suçla doğrudan bağlantılı maddi zarar esas alınır. Manevi zarar, HAGB'deki maddi zarar şartıyla otomatik olarak aynı şey değildir.
Sanık zararı derhâl gideremiyorsa, kanundaki şartlar çerçevesinde denetim süresince aylık taksitlerle tamamen ödeme imkânı değerlendirilebilir. Taksit tutarı, ödeme başlangıcı ve son tarihi kararda açıkça gösterilmelidir.
Zararın miktarı tartışmalıysa mahkeme bunu delillerle belirlemeli; sanığı belirsiz veya dosyayla bağdaşmayan bir ödemeye zorlamamalıdır. Somut maddi zarar doğurmayan suçlarda yapay bir ödeme şartı üretilemez.
Yeniden suç işlememe kanaati nasıl kurulmalıdır?
Mahkeme, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarını değerlendirerek yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır. “Olumsuz kanaat oluştu” şeklindeki soyut bir ifade tek başına yeterli gerekçe değildir.
Sanığın suçlamayı inkâr etmesi savunma hakkının kullanılmasıdır. İnkâr, tek başına pişman olmadığı veya yeniden suç işleyeceği sonucuna dayanak yapılamaz. Mahkeme; sabıka durumu, sosyal yaşam, olay sonrası davranışlar ve yargılama sürecindeki tutumu dosyayla bağlantılı biçimde değerlendirebilir.
Hangi suçlarda HAGB uygulanamaz?
Yürürlükteki kanun metni ve suçun düzenlendiği özel kanun birlikte incelenmelidir. Bazı özel kanunlar belirli suçlar bakımından HAGB'yi açıkça yasaklayabilir.
7499 sayılı Kanun metninde işkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği kötü muamele suçları için açık bir istisna bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesinin 2025 tarihli ikinci iptal kararının önemli gerekçelerinden biri de budur.
- Yargı Paketi teklifinde bu eksikliği gidermek amacıyla, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği ve Anayasa m.17 kapsamında kötü muamele oluşturan suçları HAGB dışında bırakan bir madde öngörülmüş; ancak bu madde 16 Temmuz 2026'da TBMM Genel Kurulunda teklif metninden çıkarılmıştır. İptal kararının gereğinin nasıl yerine getirileceği yeni bir yasama işlemine bağlıdır.
HAGB kararının hukuki sonucu nedir?
HAGB kararı, müsadereye ilişkin hükümler hariç olmak üzere kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Hapis cezası infaza gönderilmez; adli para cezası tahsil edilmez. Açıklanması geri bırakılan hapis cezası ayrıca ertelenemez veya seçenek yaptırıma çevrilemez.
HAGB beraat değildir ve dosyanın hemen tamamen silindiği anlamına gelmez. Karar, adli sicilde normal mahkûmiyet kaydı olarak görünmez; 5352 sayılı Kanundaki özel sisteme kaydedilir ve yalnız kanunda belirtilen amaçlarla erişilebilir.
Denetim süresi nasıl işler?
Yetişkin sanık bakımından denetim süresi beş yıldır. Çocuklar hakkında Çocuk Koruma Kanunundaki özel süre uygulanır. Denetim süresinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle yeniden HAGB kararı verilemez.
Mahkeme, denetim süresinde bir yılı geçmemek üzere sanığın:
- Meslek veya sanat edinmesini sağlayan bir programa devam etmesine,
- Ücret karşılığında gözetim altında çalışmasına,
- Belirli yerlere gitmekten yasaklanmasına veya belirli yerlere devam etmesine,
- Dosyaya uygun başka bir yükümlülüğe
karar verebilir. Her HAGB kararında mutlaka ayrıca bir denetimli serbestlik yükümlülüğü bulunması gerekmez.
Denetim süresinde yeni suç işlenirse ne olur?
Denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlenmesi, önceki HAGB dosyasının yeniden ele alınmasına yol açabilir. Önceki hükmün açıklanabilmesi için yeni fiilin denetim süresinde işlendiği ve kasıtlı bir suç oluşturduğu usulüne uygun biçimde ortaya konulmalıdır.
Devam eden soruşturma veya kesinleşmemiş mahkûmiyet, tek başına önceki hükmün açıklanması için yeterli kabul edilmemelidir. HAGB mahkemesi yeni dosyanın suç tarihini, kararın kesinleşme durumunu ve kast unsurunu incelemelidir.
Yeni suç denetim süresinden önce işlenmiş ancak denetim sırasında karara bağlanmışsa, yalnız karar tarihine bakılarak ihlal sonucu çıkarılamaz. Esas olan yeni fiilin hangi tarihte işlendiğidir.
Yükümlülük ihlal edilirse ne olur?
Sanık denetim yükümlülüğüne veya taksitli zarar giderme şartına aykırı davranırsa mahkeme açıklanması geri bırakılan hüküm hakkında yeniden karar verir. İhlalin iradi olup olmadığı, mazeret, ödeme gücü ve yerine getirilen kısım değerlendirilmelidir.
Kanundaki şartlar varsa mahkeme cezanın belirli bir bölümünün infaz edilmemesine veya cezanın ertelenmesine ya da seçenek yaptırıma çevrilmesine karar verebilir. Bu değerlendirme otomatik değildir; kararın gerekçeli olması gerekir.
Denetim süresi başarıyla tamamlanırsa ne olur?
Denetim süresi içinde kasıtlı yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer. Düşme kararının verilmesi ve kesinleşme bilgisinin sisteme işlenmesi takip edilmelidir.
Düşme kararı, geçmişte HAGB kararı bulunduğu gerçeğini normal mahkûmiyet kaydına dönüştürmez. Buna rağmen özel kayıt sistemindeki verilerin saklanması ve erişimi 5352 sayılı Kanuna tabidir.
HAGB kararına karşı hangi kanun yoluna başvurulur?
1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarında temel kanun yolu istinaftır. Bölge adliye mahkemesi hem suçun sabit olup olmadığını hem de HAGB şartlarının doğru uygulanıp uygulanmadığını inceleyebilir.
Daha eski kararlar ile geçiş dönemindeki dosyalarda uygulanacak yol farklı olabilir. Kararın verildiği tarih, tebliğ tarihi, önceki kanun yolu işlemleri ve yeni düzenlemelerin yürürlük maddeleri birlikte incelenmelidir.
HAGB adli sicile ve memuriyete nasıl yansır?
HAGB normal adli sicil belgesinde mahkûmiyet olarak yer almaz. 657 sayılı Kanundaki “mahkûm olmamak” şartı bakımından kural olarak kesin mahkûmiyet gibi değerlendirilemez.
Bununla birlikte güvenlik soruşturması, arşiv araştırması, disiplin hukuku ve özel meslek kanunları ayrı kurallara tabidir. İdare, HAGB kararını otomatik suçluluk kabulü olarak kullanamaz; olayla görev arasındaki bağlantıyı, güncelliği ve ölçülülüğü gerekçelendirmelidir.
Sonuç
18 Temmuz 2026 itibarıyla HAGB uygulanmaya devam etmektedir. Yürürlükteki temel rejim 7499 sayılı Kanunla değişik CMK m.231'dir. AYM'nin 2025 tarihli ikinci iptal kararı ertelenmiş yürürlüğe sahiptir; 12. Yargı Paketindeki HAGB maddesi ise Genel Kurulda teklif metninden çıkarılmıştır. Bu nedenle iptalin yürürlük tarihine kadar yeni bir kanuni düzenleme yapılıp yapılmayacağı yakından izlenmelidir.
Somut dosyada sonuç ceza, önceki kasıtlı mahkûmiyet, zarar, sanığın kişisel durumu, suçun özel bir yasak kapsamında olup olmadığı ve karar tarihindeki kanun yolu rejimi ayrı ayrı incelenmelidir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır.