Ceza infaz kurumunda düzen ve güvenliği bozan, kanunda açıkça disiplin suçu sayılan fiiller için disiplin cezası verilebilir. Ceza türü fiilin ağırlığına göre değişir. Disiplin kararı yalnız kurum içi sonuç doğurmaz; iyi hâl, açık cezaevine ayrılma, izin, denetimli serbestlik ve koşullu salıverme tarihini etkileyebilir.
Kanunda yazmayan bir davranış kıyas yoluyla disiplin suçu sayılamaz. Savunma alınmadan ve deliller tartışılmadan ceza verilemez.
Disiplin cezası türleri nelerdir?
Yetişkin hükümlüler için 5275 sayılı Kanunda başlıca şu cezalar bulunur:
- Kınama,
- Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma,
- Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma,
- Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma ya da kısıtlama,
- Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma,
- Hücreye koyma.
Çocuk hükümlüler için eğitim ve gelişim özelliklerine uygun ayrı disiplin sistemi vardır. Tutuklulara uygulanabilecek hükümler, masumiyet karinesi ve tutukluluğun niteliği gözetilerek belirlenir.
Hücre cezası nedir?
Hücreye koyma, hükümlünün geceli gündüzlü tek başına tutulmasıdır ve fiilin niteliğine göre bir günden yirmi güne kadar uygulanabilir. Açık havaya çıkma ve temel ihtiyaç hakları tümüyle kaldırılamaz. Hücrenin koşulları insan onuruna ve sağlık gereklerine uygun olmalıdır.
Hücre cezası infaz edilmeden önce kurum hekimi tarafından hükümlünün bu cezayı çekmeye elverişli olup olmadığı değerlendirilir. Sağlık engeli varsa infaz ertelenebilir veya uygun usul izlenir.
Hücre cezası, etkisi ağır olduğundan eylem, kusur, delil ve orantı yönünden sıkı denetime tabidir.
Haberleşme ve ziyaret yasağı
Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma cezası kanundaki süreyle telefon, faks, mektup gibi araçların kullanımını kısıtlayabilir. Avukatla haberleşme ve kanuni mercilere dilekçe hakkı disiplin cezasıyla ortadan kaldırılamaz.
Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma da belirli süre için uygulanır. Kanunun yakın ölümü, ağır hastalık veya çocuk yararı gibi istisnaları ile savunma görüşmesi ayrıca gözetilir.
Kurul, fiile uygun ceza türü ve süresini gerekçelendirmelidir.
Disiplin soruşturmasında savunma hakkı
Olay tutanağı düzenlenmesi cezanın otomatik kanıtı değildir. Hükümlüye isnat ve deliller bildirilmeli, savunma için kanuni süre tanınmalıdır. Kamera kaydı, tanık, sağlık raporu, telefon kaydı veya kurum defteri gibi deliller toplanabilir.
Hükümlü Türkçe bilmiyorsa tercüman; okuma-yazma veya sağlık sorunu varsa etkili savunmayı sağlayacak yardım sunulmalıdır. Kararda fiilin hangi maddeyi ihlal ettiği ve neden o cezanın seçildiği açıklanmalıdır.
Disiplin cezasına nasıl şikâyet edilir?
Kararın öğrenilmesinden itibaren on beş gün, her hâlde karar tarihinden itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir. Dilekçe kurum müdürlüğüne teslim edilerek gönderilebilir; kayıt belgesi alınmalıdır.
Şikâyette şu itirazlar ileri sürülebilir:
- Fiilin gerçekleşmediği veya yanlış kişiye isnat edildiği,
- Savunma hakkının kısıtlandığı,
- Kamera veya tanık delilinin toplanmadığı,
- Kanunilik ve tipiklik koşullarının bulunmadığı,
- Kusur veya kastın olmadığı,
- Ceza ile fiil arasında ölçüsüzlük bulunduğu,
- Soruşturma ve ceza verme zamanaşımının dolduğu.
İnfaz hâkimi kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.
Şikâyet cezanın infazını durdurur mu?
Disiplin cezasına şikâyet kural olarak uygulamayı kendiliğinden durdurmaz. Hücre cezası veya telafisi imkânsız kısıtlama söz konusuysa infazın tedbiren durdurulması açıkça istenmelidir. Hücre cezasının kesinleşmeden uygulanmasına ilişkin kanuni güvenceler ayrıca gözetilir.
Disiplin cezası iyi hâli ne kadar etkiler?
Her disiplin cezası kanunda belirlenen süre ve koşullarla kaldırılır. Kaldırılmamış disiplin cezası açık kuruma ayrılma ve koşullu salıverme önünde engel oluşturabilir. Ceza kaldırıldıktan sonra da kurul kişinin bütün infaz davranışını değerlendirebilir; ancak geçmiş ceza otomatik ve süresiz kötü hâl nedeni yapılamaz.
Disiplin cezasının iptali veya kaldırılması müddetnameyi etkiliyorsa yeniden iyi hâl değerlendirmesi ve infaz hesabı istenmelidir.
İzin dönüşünü geciktirme ve firar
İzin süresini iki gün veya daha az aşmak disiplin işlemi doğurur. İki günden fazla dönmeme TCK'daki hükümlü veya tutuklunun kaçması suçunu gündeme getirebilir. İzinliyken firar eden hükümlüye yeniden izin verilmemesi ve açık kurum statüsünün kaybı gibi sonuçlar doğabilir.
Mücbir sebep—hastane yatışı, kaza, ulaşımın fiilen kesilmesi—hemen kuruma bildirilmeli ve belgelendirilmelidir.
Sonuç
Cezaevi disiplin cezası kanunilik, savunma ve ölçülülük güvencelerine tabidir. Hücre, haberleşme veya ziyaret kısıtlaması iyi hâl ve tahliye takvimini etkileyebilir. Kararın öğrenilmesinden itibaren on beş gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilmeli; gerekirse cezanın tedbiren durdurulması istenmelidir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Disiplin cezasına başvuru süresi kararın öğrenildiği tarihe göre hesaplanmalıdır.