İnsan ticareti, kişiyi ekonomik veya cinsel sömürü amacıyla iradesi üzerinde hâkimiyet kurarak temin etme, kaçırma, bir yerden başka yere götürme, sevk etme veya barındırmadır. TCK m.80 bu suçu insan onuruna ve özgürlüğüne karşı ağır bir saldırı olarak düzenler.
Suçun oluşması için mağdurun ülke sınırını geçmesi şart değildir. Aynı şehir içinde zorla çalıştırılan, fuhşa sevk edilen veya organının alınması amacıyla barındırılan kişi de insan ticareti mağduru olabilir.
Hangi amaçlar suç kapsamındadır?
Kanunda kişinin zorla çalıştırılması veya hizmet ettirilmesi, fuhuş yaptırılması, esarete veya benzeri uygulamalara tabi kılınması ya da vücut organlarının verilmesinin sağlanması amaçları sayılır. Bu amaçlardan biri yoksa TCK m.80 değil, olayın niteliğine göre hürriyeti tahdit, tehdit, fuhuş, yaralama veya başka suçlar gündeme gelebilir.
Sömürü amacının gerçekleşmesi zorunlu değildir. Fail gerekli araçları kullanarak kişiyi belirtilen amaçla temin etmiş, sevk etmiş veya barındırmışsa suç tamamlanabilir.
Cebir, tehdit, aldatma ve çaresizlik
Yetişkin mağdur bakımından failin tehdit, baskı, cebir veya şiddet uygulaması; nüfuzunu kötüye kullanması; kandırması ya da kişiler üzerindeki denetim olanaklarından veya mağdurun çaresizliğinden yararlanması gerekir. İş vaadiyle başka kente getirilen kişinin pasaportunun alınması, borçlandırılması ve çıkmasına izin verilmemesi tipik bir örüntüdür.
Yoksulluk tek başına insan ticaretini kanıtlamaz. Failin mağdurun gerçek seçenek yokluğundan bilinçli biçimde yararlanıp yararlanmadığı somutlaştırılmalıdır.
Mağdurun rızası geçerli midir?
Kanunda sayılan yöntemlerle mağdurun iradesi elde edilmişse sömürüye verdiği görünen rıza geçersizdir. Kişinin başlangıçta seyahate veya işe rıza göstermesi, daha sonra maruz kaldığı cebir ve sömürüyü hukuka uygun hâle getirmez.
Çocuklar bakımından daha güçlü bir koruma vardır. On sekiz yaşını doldurmamış kişinin sömürü amacıyla temin edilmesi, kaçırılması, sevk edilmesi veya barındırılmasında cebir, tehdit, aldatma ya da çaresizlikten yararlanma araçlarının ispatı aranmaz.
Cezası nedir?
İnsan ticareti suçunda sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası öngörülür. Suçun tüzel kişi faaliyeti içinde işlenmesi hâlinde ayrıca tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
Fuhuş, cinsel saldırı, hürriyeti tahdit, yaralama, tehdit, belgede sahtecilik veya suç örgütü gibi başka suçlar da oluşmuşsa her biri yönünden gerçek içtima kuralları değerlendirilir.
Göçmen kaçakçılığından farkı
Göçmen kaçakçılığında temel amaç, maddi menfaat karşılığında hukuka aykırı giriş, kalış veya çıkış sağlamaktır. İnsan ticaretinde odak, mağdurun sömürülmesidir. Göçmen kaçakçılığında kişi genellikle sınırı geçme iradesine sahiptir; insan ticaretinde irade baskı, aldatma veya çaresizliğin kullanılmasıyla sakatlanır.
Kaçak geçiş borcu gerekçe gösterilerek kişinin zorla çalıştırılması gibi olaylarda başlangıçta göçmen kaçakçılığı, devamında insan ticareti oluşabilir.
Mağdur mu, şüpheli mi?
İnsan ticareti mağduru zorla fuhuş yaptırılması, sahte belge taşıması veya kaçak çalışması nedeniyle peşinen fail gibi değerlendirilmemelidir. Mağdurun neden kaçamadığı, pasaportunun kimde olduğu, borç ilişkisi ve tehditler travma bilgili görüşmeyle araştırılmalıdır. Uygun tercüman ve avukat yardımı sağlanması beyanın güvenilirliği açısından kritiktir.
Deliller
Mağdur beyanı önemli olmakla birlikte seyahat ve konaklama kayıtları, işyeri kamera görüntüsü, mesajlar, para transferleri, pasaportlara el konulması, ücret ödenmemesi, kapalı mekânda tutulma ve diğer mağdurların anlatımlarıyla sınanır. Dijital aramada hukuka uygun karar ve veri bütünlüğü aranır.
Şüphelinin yalnızca ev sahibi, şoför veya çalışan olması otomatik sorumluluk doğurmaz. Sömürü amacını ve kullanılan yöntemleri bilerek fiile katkı sunup sunmadığı belirlenmelidir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. İnsan ticareti dosyalarında mağdur güvenliği ve delillerin gecikmeden korunması önceliklidir.