Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla iş ve çalışma özgürlüğünün ihlal edilmesi TCK m.117 kapsamında suçtur.
İşçiyi veya işverenleri ücretleri azaltıp çoğaltmaya ya da önceki koşullardan farklı şartlarla anlaşma kabulüne zorlamak da özel olarak düzenlenmiştir.
Eylemin süresi ile mağdurun irade ve hareket özgürlüğüne etkisi belirlenir; cebir veya tehdit kullanılıp kullanılmadığı ayrıca incelenir.
Ceza hesabının ilk basamağı
Bireysel iş ve çalışma özgürlüğünün ihlali mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir.
Çaresizlik, kimsesizlik veya bağlılıktan yararlanarak ücretsiz veya çok düşük ücretle çalıştırma altı aydan üç yıla kadar hapis veya en az yüz gün adli para cezasıyla karşılanır.
Silahla, tanınmayacak hâlde, birden fazla kişiyle, örgütün korkutucu gücüyle veya kamu görevinin nüfuzu kötüye kullanılarak işlenirse ceza bir kat artırılır.
Fiilin tamamlanma biçimi, manevi unsur ve usul hükümleri iş ve çalışma hürriyetinin ihlali incelemesinde ayrı başlıklarda ele alınır.
Uygulamada belirleyici ayrım
İş uyuşmazlığı veya sözleşmeye aykırılık tek başına ceza suçu değildir; cebir, tehdit, hukuka aykırı zorlama veya sömürü koşulları aranır.
Sendikal hakların engellenmesi TCK m.118’de ayrı suç olarak düzenlenmiştir.
İş ilişkisine ait bordro ve sözleşmeler, tanık anlatımları, işyeri kamera kayıtları ve tehdide ilişkin iletişimler farklı iddiaları ispatlayabilir.
Muhakeme bakımından temel sonuçlar
TCK m.117/1’deki temel şekil şikâyete bağlıdır; m.117/2-4’teki cebir, tehdit ve sömürüye dayalı şekiller re’sen soruşturulur.
TCK m.117/1, Bakanlığın güncel listesinde belirtilen sınırlar içinde uzlaştırmaya tabidir; diğer şekiller kapsam dışındadır.
Sonuç kurulurken iş ve çalışma hürriyetinin ihlali olayının zamanı, işleniş şekli ve delillerin hangi unsuru gösterdiği birlikte değerlendirilir.
Kapsam notu: Açıklamalar iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu hakkında genel çerçevedir. Kişisel hukuki değerlendirme, olayın tarihi ve dosyadaki deliller incelenmeden yapılamaz.