5607 sayılı Kanun, kaçakçılık fiilinden sonra suçun ortaya çıkarılmasına gerçek katkı sağlayan veya gümrüklenmiş değere bağlı ödemeyi zamanında yapan sanık için ceza indirimi öngörür. Etkin pişmanlık beraat değildir; suçun unsurları oluşmuşsa cezanın kaldırılması veya azaltılması sonucunu kanundaki biçimde doğurur.
İki ayrı mekanizma karıştırılmamalıdır: Yetkili makamlar öğrenmeden önce bilgi-yardım ve soruşturma/kovuşturma aşamasında değer üzerinden ödeme.
Suç ortaya çıkmadan bilgi verme
Kaçakçılığa katılan kişi, resmî makamlar fiili haber almadan önce diğer faillerin ve kaçak eşyanın ele geçirilmesini sağlamalı veya yerlerini bildirerek ele geçirilmesini kolaylaştırmalıdır. Bilginin yeni, doğru ve sonuca etkili olması gerekir.
Zaten bilinen ismi tekrar etmek, boş adres vermek veya eşya ele geçirildikten sonra açıklama yapmak bu hükümden yararlanmak için yeterli olmayabilir. Katkı tutanak ve operasyon sonuçlarıyla belgelenmelidir.
Failin kendi fiilini gönüllü bildirmesi, olayın aşamasına göre TCK'nın genel gönüllü vazgeçme/etkin pişmanlık ilkeleriyle birlikte değerlendirilebilir.
Gümrüklenmiş değer üzerinden ödeme
Kanun, belirli kaçakçılık suçlarında eşyanın gümrüklenmiş değerinin:
- Soruşturma evresinde kanunda gösterilen katının Hazineye ödenmesi hâlinde daha yüksek,
- Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar daha yüksek katının ödenmesi hâlinde daha sınırlı
ceza indirimi sağlar.
Uygulamada soruşturmada iki kat ödeme cezayı yarı oranında; kovuşturmada üç kat ödeme cezayı üçte bir oranında indirebilir. Ancak fiilin ilgili hükmün kapsamına girip girmediği, suç tarihi ve geçiş düzenlemesi kontrol edilmelidir.
Gümrüklenmiş değer nedir?
Eşyanın CIF kıymeti ile ithalatta alınan gümrük vergileri ve diğer mali yüklerin toplamından oluşan kanuni değerdir. Sadece piyasa satış fiyatı veya kaçak eşyanın satın alma bedeli değildir.
Yanlış tarife pozisyonu, miktar veya ayar ödeme tutarını değiştirir. Altın, akaryakıt, tütün ve telefon için uzman gümrük raporu alınmalı; itiraz sonuçlanmadan ödeme hakkının süresi kaçırılmamalıdır. Gerektiğinde ihtirazi kayıtla ödeme değerlendirilir.
Mahkeme ödeme ihtarını yapmak zorunda mı?
Sanığın etkin pişmanlık olanağından haberdar edilmesi, doğru tutar ve süre verilmesi adil yargılama bakımından önemlidir. Değer raporu sanığa tebliğ edilmeli ve ödeme için makul imkân tanınmalıdır. Eksik ihtar kanun yolu nedeni olabilir.
Ödeme belgesi dosyaya sunulmalı; hangi sanık adına ve hangi dosya/eşya için yapıldığı açık olmalıdır.
Kimler yararlanamaz?
Kaçakçılık suçunu örgüt faaliyeti çerçevesinde işleyenler ve tekerrür hâlindeki kişiler bakımından ödeme etkin pişmanlığının uygulanmasına kanuni sınırlamalar vardır. İlgili fıkranın istisnası, suç tarihi ve kesin tekerrür kararı incelenmelidir.
Suç gelirini aklama, sahtecilik veya başka bağımsız suçlar için 5607'ye yapılan ödeme otomatik indirim sağlamaz.
Birden fazla sanıkta ödeme
Etkin pişmanlık şahsidir. Bir sanığın ödeme yapması diğer sanığa otomatik uygulanmaz; ödemenin ortak tutara etkisi ve kimin yararlandığı mahkemece açıklanmalıdır. Her sanığın kendi iradesi ve koşulları değerlendirilir.
Ödeme suçu kabul etmek midir?
Etkin pişmanlıktan yararlanmak çoğu zaman suçun işlendiği kabulüne bağlı bir kurum gibi sonuç doğursa da sanığın hukuki savunması ve ödeme iradesi açıklaştırılmalıdır. Uygulamada kişi suçlamayı reddederken ihtiyaten ödeme yapabilir; mahkeme önce suçun unsurlarını ispatlamak zorundadır.
Sırf ödeme yapıldı diye hukuka aykırı arama, kast veya ticari amaç savunmaları ortadan kalkmaz.
Sonuç
Kaçakçılıkta etkin pişmanlık, suç öğrenilmeden önce sonuç doğuran bilgi-yardım veya gümrüklenmiş değerin soruşturma/kovuşturma aşamasında kanuni katıyla ödenmesiyle uygulanabilir. Değer raporu, süre, tekerrür ve örgüt istisnası kontrol edilmelidir. Ödeme, mahkemenin suçun unsurlarını inceleme görevini ortadan kaldırmaz.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Ödeme tutarı ve indirim oranı suç tarihi ile ilgili 5607 fıkrasına göre hesaplanmalıdır.