Şikâyetten vazgeçme, yalnız soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda ve kanuni şartlarla davanın düşmesine yol açar. Resen takip edilen suçlarda mağdurun “şikâyetçi değilim” demesi kamu davasını kural olarak sona erdirmez. Ayrıca hüküm kesinleşmeden önceki vazgeçmenin sanık hakkında sonuç doğurması için sanığın kabulü önem taşır.
Vazgeçme; uzlaşma, şikâyetten feragat, davaya katılmama ve tazminat hakkından vazgeçme ile aynı değildir. Beyanın hangi suça, kişiye ve hakka ilişkin olduğu açık yazılmalıdır.
Hangi suçlarda şikâyetten vazgeçme sonuç doğurur?
Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı ilgili kanun maddesinde belirtilir. Basit hakaret, bazı tehdit ve yaralama hâlleri, mala zarar verme veya özel hayata ilişkin bazı suçlar koşullarına göre şikâyete bağlı olabilir. Nitelikli hâl veya mağdurun özelliği suçun resen takip edilmesine yol açabilir.
Suç resen takip ediliyorsa savcı kamu adına soruşturmayı sürdürür. Mağdurun vazgeçmesi delil değerlendirmesinde veya kişisel haklarda etkili olabilir; fakat düşme nedeni oluşturmaz. Bu nedenle yalnız suçun günlük adı değil, iddianamedeki nitelikli hâl ve sevk maddesi incelenmelidir.
Vazgeçme soruşturmayı nasıl etkiler?
Şikâyete bağlı suçta geçerli vazgeçme soruşturma aşamasında gerçekleşirse savcı, diğer şartlar da varsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir. Dosyada şikâyete bağlı olmayan başka suç varsa o bölüm devam eder.
Savcılık, vazgeçme beyanının kişiye ait, özgür ve kapsamı belirli olup olmadığını kontrol edebilir. Vekilin vazgeçme yetkisi için vekâletnamede özel yetki bulunması gerekir. Çocuk veya kısıtlı mağdurda kanuni temsil ve menfaat çatışması ayrıca değerlendirilir.
Vazgeçme ceza davasını nasıl etkiler?
İddianame kabul edildikten sonra şikâyete bağlı suçtan vazgeçilirse mahkeme sanığın kabulünü sorar ve koşullar oluştuğunda davanın düşmesine karar verir. Düşme beraat değildir; suçun sabit olmadığına değil, kovuşturma şartının ortadan kalktığına dayanır.
Vazgeçme hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür. Hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme kural olarak cezanın infazını engellemez; kanundaki özel düzenlemeler saklıdır.
Sanığın kabulü gerekir mi?
Evet. TCK 73'e göre şikâyetten vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez. Sanık beraat ederek aklanmak istediği veya vazgeçmenin özel hukuk sonucunu kabul etmediği için vazgeçmeyi reddedebilir. Bu durumda yargılama devam eder ve mahkeme delillere göre hüküm kurar.
Sanığın susması her durumda kabul sayılmamalıdır; iradesi usulüne uygun sorulup tutanağa geçirilmelidir. Birden fazla sanık varsa iştirak hâlinde vazgeçmenin sirayeti ile her sanığın kabul durumu birlikte değerlendirilir.
Birden fazla fail varsa vazgeçme yalnız birini etkiler mi?
İştirak hâlinde işlenen şikâyete bağlı suçlarda faillerden biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme, kanun gereği diğerlerine de sirayet eder. Mağdur aynı suça katılanlardan yalnız birini seçerek vazgeçmenin ceza sonucunu sınırlayamaz.
Ancak kişiler farklı ve bağımsız eylemler işlemişse veya suçlar arasında iştirak ilişkisi yoksa her fiil ayrı değerlendirilebilir. “Aynı dosyada sanık olmak” iştirak bulunduğunu otomatik göstermez.
Birden fazla mağdur varsa ne olur?
Her mağdur kendi şikâyet hakkı üzerinde tasarruf eder. Bir mağdurun vazgeçmesi, diğer mağdurun aynı veya ayrı eylemden doğan şikâyetini kural olarak ortadan kaldırmaz. Suçun tekliği, mağdur sayısı ve hangi kişinin hangi fiilden zarar gördüğü belirlenmelidir.
Ortak mal veya tüzel kişi zararında şikâyet yetkisinin kim tarafından kullanılacağı temsil kurallarına göre değişebilir. Bir ortağın kişisel vazgeçmesi şirketin şikâyetini her zaman sona erdirmez.
Vazgeçmeden vazgeçilebilir mi?
Geçerli şikâyetten vazgeçme kural olarak geri alınamaz. “Vazgeçmeden vazgeçtim” denilerek aynı fiil için şikâyet hakkı yeniden canlandırılamaz. Bu nedenle uzlaşma görüşmesi, ödeme vaadi veya kişisel baskı altında acele beyan verilmemelidir.
Vazgeçme iradesi hata, hile veya tehdit altında açıklanmışsa iradenin geçerliliği ayrıca tartışılabilir. Fakat bu iddia somut delille ve gecikmeden ileri sürülmelidir.
Şikâyetten feragat ise şikâyet hakkı henüz kullanılmadan bu haktan vazgeçmedir; feragatten sonra da aynı olay için şikâyet kural olarak yapılamaz.
“Şikâyetçi değilim ama davaya katılmak istiyorum” denebilir mi?
Beyanın anlamı suçun şikâyete bağlı olup olmamasına göre değişir. Resen takip edilen suçta mağdur ceza talep etmese dahi kamu davası devam edebilir ve zarar gördüğünü belirterek katılma isteği tartışılabilir. Şikâyete bağlı suçta ise şikâyet iradesinin bulunmaması veya vazgeçme, katılma şartını etkiler.
Mahkeme kişinin kullandığı tek kelimeye değil, açık iradesinin bütününe bakmalıdır. Yine de çelişkiyi önlemek için şikâyet, katılma ve kişisel hak talepleri ayrı ayrı açıklanmalıdır.
Vazgeçme tazminat hakkını etkiler mi?
TCK 73/7 uyarınca kamu davasının düşmesi, suçtan zarar gören kişinin vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamadığı sürece hukuk mahkemesinde tazminat istemesine engel değildir. Yani yalnız ceza şikâyetinden vazgeçme, otomatik olarak bütün maddi ve manevi haklardan feragat anlamına gelmez.
Ancak imzalanan protokolde “maddi ve manevi tüm haklardan feragat” gibi geniş ifade varsa sonucu farklı olabilir. Uzlaştırma edimi yerine getirildiğinde aynı zarar için hukuk davası üzerindeki özel sonuçlar da ayrıca incelenmelidir.
Vazgeçme nasıl yapılır?
Savcılık, kolluk veya mahkemeye sözlü beyan tutanağa geçirilerek ya da imzalı dilekçeyle yapılabilir. Dosya numarası, olay, sanıklar ve beyanın kapsamı açık olmalıdır. E-posta veya mesajla karşı tarafa “şikâyetçi değilim” demek, her zaman yetkili makama yapılmış usulî vazgeçme yerine geçmez.
Avukat aracılığıyla vazgeçmede özel yetkili vekâletname gerekir. Kimlik ve imza doğrulaması, sonradan çıkacak uyuşmazlığı önler.
Sonuç
Şikâyetten vazgeçme yalnız şikâyete bağlı suçlarda ve hüküm kesinleşmeden önce ceza davasını düşürebilir. Sanığın kabulü gerekir; iştirak hâlinde vazgeçme diğer faillere de sirayet eder. Resen takip edilen suç devam eder. Vazgeçme kural olarak geri alınamaz ve kişisel tazminat haklarından ayrıca vazgeçilmedikçe bu hakları otomatik ortadan kaldırmaz.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Vazgeçmeden önce suçun şikâyete bağlı olup olmadığı ve imzalanacak metnin kişisel haklara etkisi incelenmelidir.