Şikâyete bağlı suçlarda genel şikâyet süresi, mağdurun hem fiili hem faili öğrendiği günden itibaren altı aydır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; kaçırılırsa aynı fiil için şikâyet hakkı kullanılamaz. Ancak suç resen soruşturuluyorsa altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz ve dava zamanaşımı içinde soruşturma yapılabilir.
Her olayda önce suçun gerçekten şikâyete bağlı olup olmadığı belirlenmelidir. Aynı suçun nitelikli hâli resen takip edilebilir veya özel kanunda farklı bir süre bulunabilir.
Altı aylık şikâyet süresi ne zaman başlar?
TCK 73'e göre süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği gün başlar. Yalnız zararın fark edilmesi fail bilinmiyorsa süreyi başlatmayabilir. Tersine fail biliniyor fakat suç oluşturan fiil henüz öğrenilmemişse iki bilgi birlikte oluşana kadar genel süre başlamaz.
“Faili öğrenme”, kişinin adını ve tüm kimlik bilgilerini resmî belgeden kesinleştirmesi anlamına gelmez. Kime karşı şikâyet hakkını kullanacağını makul biçimde belirleyecek bilgi yeterli olabilir. Sosyal medya hesabı, telefon numarası veya olayda tanıdığı kişi bu yönden değerlendirilir.
Öğrenme tarihi tartışmalıysa mesaj, e-posta, banka bildirimi, kamera izleme veya önceki başvuru gibi belgeler önem taşır. Şikâyet dilekçesinde fiilin ve failin hangi tarihte öğrenildiği açıkça belirtilmelidir.
Süre nasıl hesaplanır?
Altı aylık dönem takvim ayı olarak hesaplanır. Sürenin başladığı güne karşılık gelen günün sonunda sona erer; son ayda karşılık gelen gün yoksa ayın son günü dikkate alınır. Son günün resmî tatile rastlamasının sonucu, ceza muhakemesi süre hükümleri ve başvuru makamının çalışma düzenine göre değerlendirilmelidir.
Hak kaybı riskini önlemek için son günü beklemeden başvuru yapılmalıdır. Delillerin tamamlanmasını veya kesin zarar hesabını beklemek gerekmez; bilinen olgularla şikâyet yapılıp ek deliller sonradan sunulabilir.
Fail sonradan öğrenilirse ne olur?
Fiil biliniyor fakat fail bilinmiyorsa “meçhul şüpheli” hakkında savcılığa başvuru yapılabilir. Altı aylık süre, somut fail öğrenildiğinde değerlendirilir. Yine de erken başvuru kamera, IP veya banka verilerinin kaybolmaması açısından önemlidir.
Birden fazla fail varsa her birinin öğrenilme tarihi farklı olabilir. İştirak hâlindeki faillerden biri hakkında süresinde şikâyet, şikâyetin bölünmezliği kuralları nedeniyle diğerleri üzerinde de sonuç doğurabilir; somut iştirak ilişkisi incelenmelidir.
Şikâyet nereye yapılır?
Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Polis ve jandarma başvuruyu tutanağa alıp savcılığa iletir. Valilik, kaymakamlık ve mahkeme gibi CMK'da belirtilen başka makamlara yapılan bildirimler de yetkili savcılığa gönderilebilir.
Yurt dışında işlenen veya yurt dışında bulunan kişinin şikâyetinde konsolosluk kanalı ve yetki kuralları gündeme gelebilir. Yanlış yerdeki yetkili makama yapılan süresindeki başvuru, ilgili savcılığa gönderilir.
Şikâyet sözlü olarak yapılıp tutanağa geçirilebilir veya imzalı dilekçe verilebilir. Başvuru evrak numarası ve bir örneği saklanmalıdır.
E-Devlet üzerinden şikâyet yapılabilir mi?
E-Devlet'te doğrudan bütün ceza şikâyetlerini alan tek bir genel savcılık dilekçesi hizmeti bulunduğu varsayılmamalıdır. UYAP Vatandaş Portalı'ndaki başvuru imkânları, e-imza gerekliliği ve başvuru türleri değişebilir. Sistemden gönderilen belgenin gerçekten yetkili Cumhuriyet başsavcılığında kayda girip girmediği kontrol edilmelidir.
Yalnız bilgi sorgulamak veya bir kuruma çevrim içi ihbar göndermek, her zaman CMK anlamında şikâyet iradesinin usulüne uygun açıklandığını göstermeyebilir. Başvuru ekranı, tarih ve evrak kaydı saklanmalıdır.
CİMER başvurusu şikâyet sayılır mı?
CİMER'e yapılan bildirim ilgili kuruma gönderilebilir ve soruşturma başlatılmasına yol açabilir. Ancak şikâyet süresi bakımından yalnız CİMER kaydına güvenmek risklidir. Metinde fiil, fail ve cezalandırma iradesi açık olmalı; başvurunun yetkili savcılık veya kolluğa ne zaman ulaştığı takip edilmelidir.
Şikâyete bağlı suçta en güvenli yöntem, altı aylık süre dolmadan doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa usulüne uygun başvuru yapmaktır. CİMER başvurusunun gönderildiği makam ve kayıt tarihi sonradan ispatlanabilir olmalıdır.
Suç duyurusu ile şikâyet arasındaki fark nedir?
İhbar veya suç duyurusu, bir suç şüphesinin yetkili makama bildirilmesidir; herkes resen takip edilen suç hakkında ihbarda bulunabilir. Şikâyet ise şikâyete bağlı suçta hak sahibi kişinin failin cezalandırılmasını istemesidir ve bir muhakeme şartıdır.
Dilekçenin başlığında “suç duyurusu” yazması tek başına belirleyici değildir. İçerikte mağdurun olayı açıklayıp failin cezalandırılmasını istediği anlaşılıyorsa şikâyet iradesi bulunabilir. Yine de belirsizliği önlemek için “şikâyetçiyim ve kamu davası açılmasını talep ediyorum” iradesi açık yazılmalıdır.
Şikâyetçi olduktan sonra ek delil sunulabilir mi?
Evet. Şikâyet süresi delil sunma süresi değildir. Süresinde şikâyet yapıldıktan sonra elde edilen mesaj, rapor, tanık bilgisi veya banka kaydı soruşturma devam ederken sunulabilir. Ancak dijital ve kamera delilleri çabuk kaybolabildiği için muhafaza talebi ilk dilekçede yer almalıdır.
İlk anlatımda olayın çekirdek unsurlarının bulunması gerekir. Altı aylık süre geçtikten sonra tamamen bağımsız başka bir fiili ilk kez ileri sürmenin o fiil bakımından süresinde şikâyet sayılıp sayılmayacağı ayrıca değerlendirilir.
Şikâyet geri alınırsa yeniden yapılabilir mi?
Geçerli şikâyetten vazgeçme kural olarak geri alınamaz. Şikâyet süresi dolmamış olsa dahi “vazgeçmeden vazgeçme” ile hak yeniden doğmaz. Şikâyet yapılmadan önce haktan feragat edilmesi de sonradan başvuruyu engelleyebilir.
Vazgeçme yalnız şikâyete bağlı suçlarda ceza yargılamasını sona erdirir ve sanığın kabulü gerekebilir. Resen takip edilen suçta “şikâyeti geri çekme” kamu davasını otomatik düşürmez.
Çocuk veya tüzel kişi bakımından süre nasıl işler?
Şikâyet hakkının kanuni temsilci tarafından kullanıldığı hâllerde öğrenme ve temsil yetkisi birlikte incelenir. Çocuk ile temsilcinin iradesi çatışıyorsa mağdurun korunması ve özel temsil hükümleri gündeme gelebilir.
Şirket veya dernek adına şikâyet yetkili organ ya da temsilci tarafından yapılmalıdır. Yetkisiz kişinin başvurusu, süre dolduktan sonra alınacak karar veya vekâletle her zaman düzeltilemeyebilir. Ticaret sicili ve imza yetkisi belgeleri eklenmelidir.
Sonuç
Şikâyete bağlı suçta genel süre, fiil ve failin birlikte öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Resen takip edilen suçlarda bu süre uygulanmaz. Başvuru savcılık veya kolluğa yapılabilir; CİMER veya belirsiz çevrim içi bildirimlere tek başına güvenilmemelidir. Şikâyet deliller tamamlanmadan yapılabilir ve ek deliller sonradan sunulabilir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Şikâyet süresi, suçun hukuki niteliği ve fiil ile failin gerçek öğrenme tarihi belirlenerek hesaplanmalıdır.