İkamet izni başvurusu reddedilen her yabancı için, hiçbir ayrım yapılmadan uygulanan genel bir “on gün içinde çıkış” kuralı yoktur. On günlük süre özellikle ikamet izni uzatma başvurusu reddedilen kişiler bakımından önem taşır. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 54/1-j maddesi, uzatma başvurusu reddedildiği hâlde on gün içinde Türkiye’den çıkmayan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınmasını öngörür.
İlk ikamet izni başvurusunun reddi, mevcut iznin iptali ve uzatma talebinin reddi farklı sonuçlar doğurabilir. Doğru hareket tarzı; ret kararının türüne, tebliğ tarihine, kişinin kalan vize veya vize muafiyeti süresine ve karar metnindeki yükümlülüklere bakılarak belirlenmelidir.
On günlük süre hangi durumda uygulanır?
Kanundaki açık düzenleme, ikamet izni uzatma başvurusu reddedilen yabancıya ilişkindir. Süre, uygulamada ret kararının usulüne uygun tebliğiyle bağlantılı olarak hesaplanır. Tebligatın alındığı tarih, elektronik bildirim kaydı ve kararın kişiye ya da vekiline hangi gün ulaştığı bu nedenle saklanmalıdır.
Bu süre içinde çıkış yapılmaması, kendiliğinden verilmiş bir sınır dışı kararının zaten var olduğu anlamına gelmez; fakat YUKK m.54/1-j kapsamında sınır dışı etme sebebi oluşturur. Sınır dışı etme, valilikçe ayrıca değerlendirilen ve tebliğ edilmesi gereken idari bir işlemdir. İdari para cezası, giriş yasağı veya idari gözetim gibi sonuçlar da somut ihlal süresine ve diğer koşullara göre ayrı kurallara tabidir.
İlk başvurunun reddinde durum farklı olabilir
Türkiye’ye vizeyle veya vize muafiyeti kapsamında giren bir yabancının ilk ikamet izni talebi reddedildiğinde, hâlen kullanılabilir yasal kalış süresi bulunabilir. Göç mevzuatı, bu kişilerin kalan vize veya vize muafiyeti süresini kullanabilmesini kabul eder. Dolayısıyla ret kararı alındığı anda her ilk başvuru sahibi için on günlük çıkış süresinin başladığını söylemek doğru değildir.
Buna karşılık vize veya vize muafiyeti süresi bitmişse ya da kişi başka bir nedenle yasal kalış hakkını kaybetmişse, gecikmenin sonuçları gündeme gelebilir. Vize veya muafiyet süresini on günden fazla aşmak ile ikamet izninin bitiminden sonra kabul edilebilir bir gerekçe olmaksızın on günden fazla kalmak da YUKK m.54’te ayrı sınır dışı sebepleri olarak sayılmıştır.
Ret kararında önce hangi bilgiler kontrol edilmeli?
Karar alındığında yalnız SMS veya sistem ekranıyla yetinilmemeli; gerekçeli tebligat incelenmelidir. Şu beş bilgi özellikle önem taşır:
- Başvuru ilk başvuru mu, geçiş başvurusu mu, yoksa uzatma başvurusu mu?
- Ret kararının tebliğ tarihi ve tebliğ yöntemi nedir?
- Pasaporttaki girişe göre kalan vize veya vize muafiyeti süresi var mıdır?
- Geçerli bir çalışma izni veya Türkiye’de kalmaya dayanak başka bir statü bulunmakta mıdır?
- Ayrı bir sınır dışı etme, giriş yasağı ya da Türkiye’yi terke davet kararı tebliğ edilmiş midir?
İkamet izni müracaat belgesi, başvuru sonuçlanıncaya kadar Türkiye’de kalma hakkı sağlar. Retle birlikte bu dayanak sona erebileceğinden, kişinin ret sonrasındaki statüsü başka bir yasal kalış hakkının bulunup bulunmadığına göre yeniden hesaplanmalıdır.
Ret kararına dava açmak ülkede kalma hakkı verir mi?
İkamet izni talebinin reddi, uzatılmaması veya iptali bir idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu olabilir. Tebligatta karara karşı hakların nasıl kullanılacağı ile diğer yasal hak ve yükümlülüklerin gösterilmesi gerekir. İkamet iznine ilişkin ret kararları için YUKK’ta özel bir dava süresi öngörülmediğinden, kural olarak İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndaki genel süre olan tebliğden itibaren altmış gün uygulanır; yetkili mahkeme işlem ve tebliğ bilgilerine göre belirlenir ve karar metnindeki süre bölümü göz ardı edilmemelidir.
Sadece dava açılmış olması, kural olarak ret işleminin yürütmesini kendiliğinden durdurmaz ve tek başına yeni bir ikamet hakkı yaratmaz. İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndaki şartlar varsa yürütmenin durdurulması istenebilir. Bunun için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İkamet izni reddi ile ayrıca verilmiş sınır dışı etme kararı birbirine karıştırılmamalıdır. Sınır dışı kararına karşı YUKK’ta özel dava usulü ve özel süre bulunur: dava, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde açılır ve süresinde açılan dava, kanundaki istisnalar dışında, yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemini durdurur. Kişiye iki ayrı karar tebliğ edilmişse her biri bakımından süre, talep ve yürütmenin etkisi ayrı incelenmelidir.
Aile bağları ve çocuğun üstün yararı neden önemlidir?
YUKK’un 25. maddesi, Türkiye içinden yapılan başvurunun reddi, iznin uzatılmaması veya iptali değerlendirilirken yabancının Türkiye’deki aile bağlarının, ikamet süresinin, menşe ülkedeki durumunun ve çocuğun yüksek yararının göz önünde bulundurulmasını öngörür. Bu unsurlar nedeniyle ikamet iznine ilişkin karar ertelenebilir.
Türk vatandaşı eş, Türkiye’de eğitim gören çocuk, devam eden ağır tedavi veya uzun süreli yerleşik hayatın varlığı ret kararını otomatik olarak hukuka aykırı yapmaz. Ancak idarenin bu hususları somut ve ölçülü biçimde değerlendirmesi beklenir. Dava açılacaksa evlilik ve nüfus kayıtları, çocuğun okul belgeleri, sağlık raporları, düzenli gelir ve adres belgeleri gibi deliller ret gerekçesiyle bağlantılı biçimde sunulmalıdır.
Yeniden ikamet izni başvurusu yapılabilir mi?
Göç İdaresi Başkanlığının açıklamasına göre, ikamet izni başvurusu reddedildikten sonra altı ay içinde aynı kalış amacıyla yeniden başvuru yapılamaz. Kişinin yasal kalış süresi devam ediyorsa, şartlarını gerçekten taşıdığı farklı bir kalış amacıyla başvuru yapılması mümkündür. Kalış amacını yalnız ret engelini aşmak için şeklen değiştirmek ise yeni ret ve güvenilirlik sorunlarına yol açabilir.
Örneğin kısa dönem turizm amacıyla yapılan başvurunun reddedilmesinden sonra aynı gerekçeyle yeni dosya sunmak ile sonradan doğmuş gerçek bir öğrenci, aile veya çalışma statüsüne dayanmak aynı değildir. Yeni başvurunun mümkün olup olmadığı, başvuru tarihinde Türkiye içinden başvuru hakkının sürüp sürmediğiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Süre kaçırılmadan izlenecek yol
Ret tebligatı alınır alınmaz pasaport, giriş-çıkış dökümü, önceki ikamet kartı, müracaat belgesi ve ret gerekçesi bir arada incelenmelidir. Uzatma reddi söz konusuysa on günlük süre için son gün takvim üzerinde belirlenmeli; dava düşünülüyorsa çıkış yükümlülüğü ve yürütmenin durdurulması ihtiyacı aynı anda ele alınmalıdır. Sadece telefonla alınan sözlü bilgiye dayanmak veya dava açılınca ülkede kalışın otomatik olarak yasal hâle geldiğini varsaymak ciddi risk yaratır.
Sonuç olarak “ret geldi, herkesin on günü var” cümlesi eksiktir. On günlük çıkış kuralı uzatma reddinde açıkça düzenlenmiştir; ilk başvurunun reddinde ise kalan vize, vize muafiyeti veya başka bir yasal kalış dayanağı belirleyici olabilir. Tebligatın türü ve tarihi doğru tespit edilmeden çıkış, dava veya yeni başvuru kararı verilmemelidir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.