Ticaret sicilinden silinen bir şirketin daha sonra malı, alacağı, borcu veya devam eden davası bulunduğu anlaşılırsa şirket belirli işlemler için yeniden sicile kaydedilebilir. Uygulamada bu yola “şirketin ihyası” denir. İhya, şirketi sınırsız biçimde yeniden faaliyete döndürmez; çoğu dosyada amaç, unutulan işi tamamlamak üzere ek tasfiye yapılmasıdır.
Önce terkin sebebi belirlenmeli
Sicilden silinme tek bir usulle gerçekleşmez. Şirket genel kurul kararı veya başka bir sona erme sebebi üzerine tasfiye edilmiş ve tasfiyenin kapanışı tescil edilmiş olabilir. Şirket, Türk Ticaret Kanunu’nun geçici 7. maddesindeki özel ve belirli bir dönem için öngörülen usulle resen terkin edilmiş de olabilir. Birleşme, tür değiştirme, iflasın kapanması veya özel kanundaki tasfiye usulleri ise farklı sonuç doğurur.
İhya davasından önce ticaret sicili dosyası ile Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanları alınmalıdır. Terkin tarihi, dayanak karar, tasfiye memuru, alacaklılara yapılan çağrılar ve kapanış bilançosu görülmeden hangi hükmün uygulanacağı belirlenemez.
TTK 547 kapsamında ek tasfiye
Türk Ticaret Kanunu’nun 547. maddesine göre tasfiyenin kapanmasından sonra ek işlemler yapılmasının zorunlu olduğu anlaşılırsa şirketin yeniden tescili istenebilir. Kanunda başvuru hakkı son tasfiye memurlarına, yönetim kurulu üyelerine, pay sahiplerine ve alacaklılara tanınmıştır.
Ek tasfiyeyi gerektirebilecek hâller arasında şunlar bulunabilir:
- Tasfiyede gözden kaçan taşınmaz, araç, banka hesabı veya alacak,
- Şirket adına açılması ya da sürdürülmesi gereken dava,
- Şirkete karşı devam eden dava veya icra takibi,
- Dağıtılmamış tasfiye bakiyesi,
- Tapu, vergi veya sicil düzeltmesi,
- Sonradan ortaya çıkan borcun incelenmesi ve ödenmesi.
Yalnız geçmişte şirketle işlem yapılmış olması yeterli değildir. Başvurucu, tamamlanması gereken güncel ve somut işlemi göstermelidir. Mahkeme, ihyanın gerçekten gerekli olup olmadığını ve istenen kapsamı inceler.
TTK 547’de ek tasfiye talebi için özel bir hak düşürücü süre yazılı değildir. Bununla birlikte ihya, dayanak alacağı canlandırmaz ve zamanaşımına uğramış bir hakkı kendiliğinden geri getirmez. Gecikmenin dürüstlük kuralı, deliller ve altta yatan talebin süreleri üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilir.
Geçici 7. maddeye göre resen silinen şirket
TTK’nın geçici 7. maddesi, belirli anonim ve limited şirketler ile kooperatiflerin olağan tasfiye yapılmadan sicilden silinmesine yönelik özel bir geçiş düzenlemesidir. Bu maddeye göre sicilden silinen şirket veya kooperatifin alacaklıları ile hukuki menfaati bulunanlar, haklı sebebe dayanarak silinme tarihinden itibaren beş yıl içinde mahkemeye başvurabilir.
Beş yıllık süre, TTK 547’deki olağan ek tasfiye düzenlemesiyle karıştırılmamalıdır. Dava dilekçesinde şirketin hangi hükümle terkin edildiği açıkça gösterilmelidir. Geçici 7. madde kapsamında usulüne uygun silinen şirketin ihya yargılamasında, 7511 sayılı Kanun’la 2024 yılında yapılan değişiklik gereği ilgili ticaret sicili müdürlüğü aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilemez.
Bu mali sonuç, sicil müdürlüğünün davada hiç gösterilmeyeceği anlamına gelmez. Sicilin yasal hasım olarak konumu ile gider sorumluluğu ayrı konulardır.
Görevli ve yetkili mahkeme
TTK 547, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesini açıkça yetkili kılar. Şirketler hukukundan doğan bu işte ticaret mahkemesi görevlidir ve basit yargılama usulü uygulanır. Adliyede ayrı asliye ticaret mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla yargılama yapar.
İhya talebi bir miktar paranın ödenmesini konu almaz. Bu nedenle ihya davasından önce zorunlu ticari arabuluculuğa başvurulmaz. Fakat şirket ihya edildikten sonra açılacak alacak veya tazminat davası, para talebine ilişkinse kendi dava şartı bakımından arabuluculuğa tabi olabilir.
İflasın kapanması nedeniyle terkin edilen şirketlerde ek tasfiye yerine iflasın yeniden açılması veya iflas dairesinin işlemleri gündeme gelebilir. Banka, sigorta, kooperatif ve özel tasfiye rejimine tabi kuruluşlarda görev ile usul ayrıca kontrol edilmelidir.
Davalılar kimler olmalı?
İlgili ticaret sicili müdürlüğü, sicil kaydının yeniden oluşturulması sebebiyle ihya davasının doğal tarafıdır. Düzenli tasfiyede eksik işlemin son tasfiye memurunun görev alanına girmesi hâlinde son tasfiye memurunun da davaya dahil edilmesi gerekebilir. Resen terkin, tasfiye eksikliği veya usulsüz silinme ihtimallerinde taraf yapısı aynı değildir.
Şirkete karşı alacak davası açmak isteyen kişi, eski ortağı sırf ortak olduğu için ihya davasında şirket borçlusu gibi gösteremez. Ortakların ve yöneticilerin kişisel sorumluluğu ayrı bir hukuki sebep ve ayrı koşullar gerektirir.
Yanlış veya eksik taraf gösterilmesi yargılamayı uzatabilir. Güncel sicil kaydı, terkin ilanı ve tasfiye memuru bilgisi dava açılmadan önce ticaret sicili müdürlüğünden istenmelidir.
Hangi deliller sunulmalı?
Başvurucunun hukuki yararını ve ek işlemi gösteren belgeler önemlidir. Uyuşmazlığın türüne göre şu kayıtlar kullanılabilir:
- Sicil tasdiknamesi, terkin ilanı ve tasfiye dosyası,
- Devam eden davanın esas bilgileri ve ara kararı,
- Tapu, araç, banka veya vergi kayıtları,
- Şirketten olan alacağı gösteren sözleşme, fatura ve takip dosyası,
- Kapanış bilançosu ile dağıtım belgeleri,
- Mirasçılık veya pay sahipliği belgeleri.
Mahkeme, henüz açılmamış bir davanın ciddi ve güncel olup olmadığını da inceler. Soyut biçimde “ileride hak doğabilir” denmesi yerine, ihya olmadan yapılamayan işlemin somutlaştırılması gerekir.
Devam eden davada şirketin silindiği anlaşılırsa
Tüzel kişiliği sona eren şirket taraf ve dava ehliyetini kaybeder. Şirketin davacı veya davalı olduğu yargılama sırasında terkin öğrenilirse mahkeme uyuşmazlığı yok saymamalı; ilgilisine ihya davası açması için uygun süre vermelidir. İhya kararı ve yeniden tescil sağlandıktan sonra asıl davaya devam edilir.
İhya davası açılması, asıl davadaki ispat yükünü veya zamanaşımını kendiliğinden değiştirmez. Alacaklı hem ihyayı sağlamalı hem de asıl alacağını ilgili dosyada kanıtlamalıdır.
İhya kararının kapsamı
Mahkeme talebi yerinde görürse şirketi ek tasfiye için yeniden tescil eder ve son tasfiye memurlarını ya da yeni bir veya birkaç kişiyi tasfiye memuru olarak atar. Karar tescil ve ilan edilir. Şirketin tüzel kişiliği, ek işlemle sınırlı olarak yeniden görünür hâle gelir.
Tasfiye memuru unutulan malı paraya çevirebilir, davayı takip edebilir, alacağı tahsil edebilir veya borcu tasfiye edebilir. Ek işlemler bitince yeniden kapanış ve terkin yapılır. Eski ortakların şirketi normal ticari faaliyete döndürmek istemesi, TTK 547 kapsamındaki ihyanın amacı değildir.
İhya talebinin kapsamı açık yazılmalıdır. Yalnız belirli bir davanın yürütülmesi gerekiyorsa karar bu işlemle sınırlandırılabilir. Gereğinden geniş talep, tasfiye amacıyla bağdaşmayabilir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.