Türk hukukunda 'AI eğitimi' adıyla bütün telifli eserleri kapsayan genel bir serbest kullanım kuralı yoktur; eğitim sürecindeki çoğaltma ve işleme fiilleri, lisans, eserin niteliği, kanundaki sınırlı istisnalar, veri kaynağı ve çıktının mevcut eserlerle ilişkisi ayrı incelenmelidir. Model eğitimi çoğu zaman 'veriyi okumak' gibi anlatılır; fakat teknik süreçte içeriklerin toplanması, kopyalanması, dönüştürülmesi ve belirli sürelerle saklanması söz konusu olabilir.
Hukuki değerlendirme teknik slogan yerine bu somut fiilleri görmelidir. Alan dünya genelinde gelişmeye devam ediyor.
Türkiye bakımından mevcut FSEK hükümleri üzerinden kaynak ve kullanım bazlı analiz yapılmalı; yabancı davalar doğrudan Türk hukukunun sonucu gibi sunulmamalıdır.
Önce teknik işlem zinciri çıkarılır
Model eğitimi tek bir fiil değildir; içeriğin edinilmesi, temizlenmesi, kopyalanması, dönüştürülmesi, eğitimde kullanılması ve saklanması farklı aşamalardır. FSEK kapsamındaki mali hak değerlendirmesi, bu aşamalarda eserin çoğaltılması, işlenmesi veya başka biçimde kullanılması ihtimaline göre yapılır.
Veri kaynağı, indirme yöntemi, ara kopya, saklama, eğitim kullanımı ve silme akışı teknik-hukuk ortak şemasında gösterilmelidir.
Yalnızca uzak sunucudaki veri setine erişen ekip ile milyonlarca eserin yerel kopyasını oluşturan ekip aynı teknik süreci yürütmez. 'Model eseri ezberlemiyor' açıklaması, eğitim sırasında gerçekleşen bütün kopyalama fiillerini kendiliğinden hukuk dışı bırakmaz.
Eserin internette bulunması izin değildir
Bir eserin herkese açık internet sayfasında yer alması, onun her amaçla kopyalanması veya model eğitiminde kullanılmasına genel lisans verildiği anlamına gelmez. Kullanım izni, hak sahibi lisansı, açık lisans şartları, sözleşme ve kanundaki istisnalar üzerinden araştırılmalıdır. Her kaynak için hak sahibi, lisans, kullanım amacı, erişim koşulu, atıf ve yeniden dağıtım sınırı kaydedilmelidir.
Ücretsiz okunan haber arşivinin tamamını indirerek ticari model eğitmek ile açık lisanslı veri setini koşullarına uygun kullanmak aynı değildir. Robots.txt veya teknik erişim izni de tek başına telif lisansının bütün kapsamını açıklamayabilir.
FSEK’te AI eğitimi için genel bir serbest kullanım hükmü yoktur
FSEK’te yapay zekâ modeli eğitimi için bütün eserleri kapsayan açık ve genel bir metin-veri madenciliği istisnası bulunmamaktadır.
Veri setinin kaynağı, lisans kapsamı, kopyalama aşamaları, erişim sınırlamaları ve çıktılardaki benzerlik riski belgelenmelidir.
Eğitim sürecinde eserlerin kopyalanması, dönüştürülmesi veya veri setine alınması; somut teknik işleme, lisansa ve FSEK’teki mali haklar ile sınırlı istisnaların şartlarına göre ayrı ayrı incelenmelidir. Araştırma, eğitim veya erişilebilirlik gibi kanuni istisnalar, amaç ve kapsam şartları görülmeden ticari model eğitimine genişletilemez. Bir içeriğin internette erişilebilir olması da hak sahibinin AI eğitimi için izin verdiğini tek başına göstermez.
Lisans ve veri tedarik sözleşmesi nasıl kurulmalı?
Model geliştiricisi veri sağlayıcısından lisans alırken eğitim, değerlendirme, türev model, çıktı, saklama ve denetim haklarını açıkça düzenlemelidir. Sözleşme, lisans verenin hak zinciri ve üçüncü kişi iddiaları konusunda verdiği beyanları da içermelidir. Veri seti sürümü, lisans kapsamı, bölge, süre, alt lisans, model sonrası kullanım ve silme yükümlülüğü ayrı maddelenmelidir. 'Dijital kullanım' ifadesinin eğitim ve model ağırlıklarını otomatik kapsadığı varsayılmamalıdır.
Fotoğraf ajansından yalnızca web yayını lisansı alınmış arşivin model eğitiminde kullanılması, lisans kapsamı tartışması yaratır.
Çıktı riski eğitim lisansından ayrıdır
Eğitim verisinin lisanslı olması, modelin bütün çıktılarının üçüncü kişi haklarından arınmış olduğu garantisini tek başına vermez. Çıktının belirli bir eserin korunan ifade unsurlarını tekrar etmesi hâlinde ayrı bir ihlal değerlendirmesi gerekir.
Ezberleme testi, benzerlik incelemesi, engelleme önlemi, kullanıcı talimatı ve ihlal bildirimi ürün yaşam döngüsünde sürdürülmelidir.
Lisanslı kitaplarla eğitilen modelin uzun paragrafı neredeyse aynen üretmesi ile genel konuyu özgün cümlelerle anlatması aynı çıktı değildir. Eğitim sürecinin hukuka uygunluğu ve belirli çıktının hukuka uygunluğu iki ayrı testtir.
Model eğitimi için telif sonucu
Türkiye’de model eğitimi için güvenli yaklaşım, 'internetteyse serbest' veya 'AI öğreniyor, kopyalamıyor' genellemelerine dayanmamaktır. Teknik fiil, eser, lisans, istisna ve çıktı riski veri kaynağı bazında belgelenmelidir.
Bu alan gelişmekte olduğundan belirli veri seti ve kullanım modeli görülmeden kesin uygunluk sonucu verilmemelidir.
Aktörler arasındaki genel dağılım için yapay zekâ kullanımında hukuki sorumluluk yazımız bütünleyici bir çerçeve sunar.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın koşulları farklıdır ve somut durum ayrıca değerlendirilmelidir. Son hukuki kontrol: 12 Temmuz 2026. Konuyla ilgili destek için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.