Açık ceza infaz kurumları, dış güvenlik görevlisi bulunmayan ve hükümlünün çalışması ile topluma uyumuna ağırlık veren kurumlardır. Açığa ayrılmak tahliye değildir; hapis cezası daha düşük güvenlikli kurumda infaz edilmeye devam eder. İzin, çalışma ve denetimli serbestliğe geçiş bakımından önemli sonuçları vardır.
Hükümlü doğrudan açık kuruma alınabilir veya kapalı kurumdan iyi hâl ve süre koşullarını tamamlayarak ayrılabilir. Cezanın miktarı tek başına yeterli değildir; suç türü, tekerrür, disiplin, kalan süre ve kaçma riski değerlendirilir.
Kimler doğrudan açık cezaevine alınabilir?
Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliğinde, çağrı üzerine kendiliğinden teslim olan ve kanundaki suç/ceza koşullarını taşıyan bazı hükümlülerin doğrudan açık kuruma alınması öngörülür. Kasıtlı suçlarda toplam ceza, taksirli suçlarda daha geniş sınır, adli para cezasından çevrilen hapis ve iyi hâl koşulları ayrı düzenlenir.
Terör, örgüt, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ikinci defa tekerrür, firar geçmişi veya kanunda/yönetmelikte sayılan başka engeller doğrudan açığa alınmayı önleyebilir. Çağrı kâğıdına süresinde uymamak da doğrudan açık kuruma geçişi olumsuz etkileyebilir.
“Üç yılın altındaki herkes doğrudan açığa gider” biçimindeki genelleme doğru değildir. İlamdaki suç ve infaz rejimi incelenmelidir.
Kapalı cezaevinden açığa geçiş şartları
Kapalı kurumda bulunan hükümlünün genel olarak:
- İyi hâlli olması,
- Cezasının kanunda ve yönetmelikte belirlenen bölümünü çekmesi,
- Koşullu salıverilmesine öngörülen süreden az kalması,
- Açık kuruma ayrılmayı engelleyen disiplin cezası veya risk taşımaması,
- Suç türüne özgü daha ağır koşulları tamamlaması gerekir.
Toplam ceza, birden fazla ilamın içtimaı ve mükerrirlik hesaba katılır. Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet, terör veya örgüt suçlarında genel hükümlülerden farklı süreler vardır.
31 Temmuz 2023 öncesi suçlarda üç yıl erken açığa ayrılma
7571 sayılı Kanun, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen kapsam içindeki suçlar için geçici m.10 rejimini genişletti. Toplam cezası on yıldan az olanların kapalı kurumda en az bir ay, on yıl veya fazla olanların en az üç ay geçirmesi ve normal koşullara göre açığa ayrılmasına üç yıl ya da daha az kalması hâlinde erken açığa ayrılma mümkün olabilir.
Terör ve örgütlü suçlar; kanunda sayılan nitelikte kasten öldürme, cinsel saldırı, çocuk istismarı ve deprem nedeniyle yapıların yıkılması sonucu öldürme bu imkânın dışındadır. Suç tarihi ve mağdurun sıfatı hükümden kontrol edilmelidir.
İyi hâl değerlendirmesinde nelere bakılır?
İdare ve gözlem kurulu; disiplin, kurum kurallarına uyum, eğitim ve iyileştirme programı, çalışma, sorumluluk bilinci, mağdura karşı tutum ve yeniden suç işleme riskini inceler. Belirli suçlar ve uzun cezalar bakımından kurulun oluşumu genişletilir.
Değerlendirme kişiselleştirilmiş ve gerekçeli olmalıdır. Sadece suçun ağırlığını tekrar eden, hükümlünün güncel davranışını değerlendirmeyen ret kararı hukuki denetime konu olabilir.
Açığa ayrılma talebi reddedilirse ne yapılır?
Ret kararı hükümlüye tebliğ edilmelidir. Kararın öğrenilmesinden itibaren 4675 sayılı Kanundaki süre içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir. Dilekçede müddetname, iyi hâl raporu, disiplin kayıtları, program katılım belgeleri ve ret gerekçesindeki somut hata gösterilmelidir.
İnfaz hâkimi idarenin yerine geçip yeni risk değerlendirmesi yapmak yerine işlemin hukuka uygunluğunu denetler; hukuka aykırı bulursa iptal veya yeniden değerlendirme sonucu doğabilir. Hâkim kararına karşı iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.
Açık cezaevinden kapalıya iade nedenleri
Firar veya izin dönüşüne uymama, kurum düzenini ağır ihlal, yeni suç isnadıyla kanundaki koşulların oluşması, çalışma düzenine uymama veya açık kurum şartlarını kaybetme kapalıya iade sonucu doğurabilir. Her iddia otomatik iade değildir; yetkili kurul kararı, savunma ve gerekçe gerekir.
Kapatılmaya karşı infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir. Disiplin cezasına ayrıca süresinde başvurulmalıdır.
Sonuç
Açık cezaevine ayrılma ceza miktarı, suç türü, kalan süre ve iyi hâlin birlikte değerlendirilmesine bağlıdır. 31 Temmuz 2023 ve öncesi kapsam içi suçlarda üç yıl erken geçiş sağlayan özel rejim bulunur. Ret veya kapalıya iade kararında tebliğ tarihi kaçırılmadan infaz hâkimliği yolu kullanılmalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Açığa ayrılma tarihi güncel müddetname ve hükümlünün kişisel infaz dosyasına göre belirlenir.