Koşullu salıverme, hapis cezasının kanunda belirlenen bölümünü ceza infaz kurumunda iyi hâlle geçiren hükümlünün, kalan süreyi toplum içinde denetim altında tamamlamasıdır. Mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz; koşullara uyulmazsa karar geri alınabilir.
Koşullu salıverme tarihi sadece ceza miktarına göre hesaplanmaz. Suç türü, suç tarihi, örgüt veya terör bağlantısı, tekerrür, birden fazla ilam ve mahsup oranı değiştirir.
Genel koşullu salıverme oranı nedir?
5275 sayılı Kanun m.107'de süreli hapis cezaları için genel oran kural olarak cezanın yarısıdır. Hükümlünün bu süreyi kurumda iyi hâlle geçirmesi gerekir. Örneğin başka özel rejim yoksa dört yıl hapis cezasında koşullu salıverme hesabının temel süresi iki yıldır; mahsup ve denetimli serbestlik ayrıca uygulanır.
Bu örnek, her dört yıllık cezada bir yıl yatılacağı anlamına gelmez. Suçun özel oranı, 4 Haziran 2025 sonrası onda bir şartı, açık kuruma ayrılma ve iyi hâl sonucu değiştirir.
Hangi suçlarda daha yüksek oran uygulanır?
Kanun, bazı kasten öldürme, işkence ve eziyet, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, özel hayat ve haberleşmeye ilişkin belirli suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile örgütlü suçlarda daha ağır koşullu salıverme süreleri öngörür. Dosyaya göre üçte iki oranı uygulanabilir.
Terör suçlarında 3713 sayılı Kanun, ağırlaştırılmış müebbet ve süreli hapis için özel rejim kurar; süreli cezalarda genel olarak dörtte üç oranı gündeme gelebilir. Suçun yalnız adı değil, işlendiği bağlam ve mahkeme hükmündeki terör/örgüt kabulü incelenmelidir.
İnfaz oranları zaman içinde değiştiğinden suç tarihi ve geçiş hükümleri mutlaka kontrol edilir.
Mükerrirlerde koşullu salıverme
Birinci defa tekerrür hükümleri uygulanan süreli hapis cezasında 5275 sayılı Kanun m.108'deki özel oran esas alınır ve önceki cezanın türüne göre kanuni üst sınırlar gözetilir.
7550 sayılı Kanundan önce ikinci defa mükerrirlerin koşullu salıverilmesi mümkün değildi. 4 Haziran 2025'teki değişiklikle ikinci defa mükerrirlere de koşullu salıverme olanağı tanındı; süreli hapis cezalarında oran dörtte üç olarak kabul edildi. Mahkeme hükmünde ikinci defa tekerrürün uygulanacağı belirtilmiş olmalıdır. Geçici madde ve lehe uygulama değerlendirmesi infaz hâkimliğince yapılabilir.
Müebbet hapislerde süre ne kadardır?
Genel rejimde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında otuz, müebbet hapis cezasında yirmi dört yıl kurumda iyi hâlle geçirilince koşullu salıverme gündeme gelebilir. Örgüt, terör, tekerrür veya birden fazla müebbet/süreli ceza birlikteliğinde daha uzun süreler vardır.
Bazı ağırlaştırılmış müebbet hükümlerinde, özellikle 3713 sayılı Kanunun özel istisnalarında koşullu salıverme mümkün olmayabilir. Hükmün suç maddesi ve infaz rejimi görülmeden genel süre uygulanmamalıdır.
İyi hâl şartı nasıl belirlenir?
İdare ve gözlem kurulu hükümlünün kurum düzenine uyumunu, disiplin durumunu, eğitim-iyileştirme faaliyetlerini, sorumluluk bilincini, yeniden suç işleme riskini ve topluma uyum hazırlığını değerlendirir. Belirli ağır ceza ve suç gruplarında kurulun genişletilmiş yapısı ve infaz hâkimi denetimi gündeme gelebilir.
İyi hâl otomatik kazanılmış hak değildir; fakat ret kararı da soyut ifadelerle kurulamaz. Somut gerekçe bulunmaması veya yanlış kayda dayanılması hâlinde infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir.
Denetimli serbestlikle farkı nedir?
Denetimli serbestlik, koşullu salıverme tarihinden önceki belirli sürenin dışarıda infazıdır. Koşullu salıverme ise bu tarihten bihakkın tahliye tarihine kadar kalan ceza bakımından şartlı özgürlüktür.
Önce denetimli serbestlik, sonra koşullu salıverme dönemi gelebilir. Denetimli serbestlik dosyasının kapanması cezanın tamamen sona erdiği anlamına gelmez.
Koşullu salıverme kararı nasıl verilir?
Ceza infaz kurumu iyi hâl değerlendirmesi ve infaz dosyasını hazırlar; yetkili infaz hâkimi koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğine karar verir. Müddetnamedeki koşullu salıverme tarihi, mahsup ve içtima hesabıyla uyumlu olmalıdır.
Talebin reddi veya tarih hesabındaki hata için infaz hâkimliğine başvuru; infaz hâkimi kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz mümkündür.
Koşullu salıverme hangi hâllerde geri alınır?
Denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı suç işlenmesi veya infaz hâkiminin belirlediği yükümlülüklere ısrarla uyulmaması geri alma nedeni olabilir. Yeni suç bakımından kesinleşmiş mahkûmiyet ve suç tarihi önemlidir.
Geri alma hâlinde cezaevinde geçirilecek süre, yeni suç tarihi veya yükümlülük ihlali ile bihakkın tahliye arasındaki kanuni yönteme göre hesaplanır. Dışarıda geçirilen bütün sürenin her durumda yok sayılacağı söylenemez.
Sonuç
Koşullu salıvermede genel oran yarı olmakla birlikte özel suçlar, terör, örgüt ve tekerrür daha ağır oranlara tabidir. İkinci defa mükerrirlerde 2025 değişikliğiyle süreli cezalar için dörtte üç oranında koşullu salıverme imkânı doğmuştur. Nihai tarih suç tarihi, iyi hâl, mahsup ve içtima üzerinden müddetnamede hesaplanır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. İnfaz oranı suç maddesi ve tarihi görülmeden belirlenemez.