Edimin ifasına fesat karıştırma, ihale tamamlandıktan sonra sözleşme konusu mal, hizmet veya yapımın teslim ve kabul aşamasında hileli davranışlarla kamuya karşı eksik ya da ayıplı ifada bulunulmasıdır. TCK m.236, ihale kararından sonraki ifa sürecinin dürüstlüğünü korur.
Her sözleşmeye aykırılık suç değildir. Gecikme, kalite sorunu veya teknik uyuşmazlık özel hukuk ve ihale yaptırımı doğurabilir; ceza için kanunda sayılan hileli kabul veya teslim hareketi ve kast ispatlanmalıdır.
Hangi fiiller suç kapsamındadır?
Kanunda özetle şu hareketler düzenlenir:
- İhale kararında veya sözleşmede belirtilenden başka malı teslim veya kabul etmek,
- Eksik miktardaki malı tam teslim edilmiş gibi göstermek,
- Süresinde ifa edilmemiş edimi zamanında yapılmış gibi kabul etmek,
- Yapım veya hizmette şartnameye uygun olmayan işi uygunmuş gibi onaylamak,
- Edimin değerlendirilmesi ve kabulünde hile yapmak.
Fiilin ilgili bentteki harekete uyup uymadığı teknik raporla somutlaştırılmalıdır.
Cezası nedir?
TCK m.236 kapsamındaki temel fiiller üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasını gündeme getirir. Suçun cebir, tehdit, sahtecilik veya rüşvetle bağlantılı işlenmesi hâlinde bu suçlar ayrıca değerlendirilebilir.
Ceza hesabında fiil tarihi ve lehe kanun karşılaştırması yapılmalıdır. Birden fazla hakediş veya teslimin tek sözleşme kapsamında olması zincirleme suç tartışmasına yol açabilir.
Kamu görevlisinin sorumluluğu
Muayene ve kabul komisyonu üyesi, kontrol mühendisi veya hakediş görevlisi şartnameye aykırılığı bilerek uygunluk onayı verirse fail olabilir. Sadece tutanakta imzasının bulunması yeterli değildir; inceleme görevi, uzmanlığı, sahadaki varlığı ve aykırılığı bilme olanağı araştırılır.
Karşı oy yazan, teknik alandan sorumlu olmayan veya hileyle yanıltılan üyenin sorumluluğu kişiselleştirilmelidir.
Yüklenici ve alt yüklenici
Yüklenici, eksik malı bilerek tam gibi teslim ediyor veya kabul görevlisiyle birlikte hareket ediyorsa sorumlu tutulabilir. Alt yüklenici ya da çalışan, hileli planı bilmiyorsa sırf işte çalışması nedeniyle fail değildir.
Şirket yetkilisi, sahadaki sorumlu ve belgeyi düzenleyen kişinin rolü ticaret sicili, vekâlet, e-posta ve talimatlarla belirlenir. Tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri ve kazanç müsaderesi gündeme gelebilir.
Sözleşmeye aykırılık ile suç arasındaki fark
Malın sonradan bozulması, yorum farklılığı veya öngörülemeyen teknik hata kast bulunmadığında ceza suçu değildir. Failin teslim anında aykırılığı bildiği ve bunu hileyle gizlediği ortaya konulmalıdır.
İdarenin işi ihtirazi kayıtla kabul etmesi, ayıbın açıkça tutanağa yazılması veya bedel kesintisi yapılması hile iddiasını etkileyebilir; yine de başka delillerle planlı yanıltma araştırılır.
İhaleye fesat karıştırmadan farkı
TCK m.235 ihale hazırlığı ve ihale kararına giden rekabet sürecini; TCK m.236 ise ihale sonrası sözleşmenin ifasını korur. Aynı proje içinde her iki aşamada ayrı fesat hareketleri varsa iki suç da oluşabilir.
İhale yapılmadan doğrudan temin edilen bazı işler bakımından maddenin kapsamı ve TCK'daki özel tanım ayrıca incelenmelidir.
Deliller
Sözleşme, teknik şartname, numune, teslim ve kabul tutanakları, laboratuvar raporu, metraj, hakediş, fotoğraf, yazışma ve ödeme kayıtları birlikte değerlendirilir. Numunenin usulüne uygun alınıp muhafaza edilmesi özellikle gıda, yakıt ve malzeme dosyalarında önemlidir.
Bilirkişi aykırılığın türünü ve ekonomik sonucunu açıklamalı; kast ve hukuki suç vasfı mahkemece belirlenmelidir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmeye aykırılık, hileli ifa ve kabul süreci somut delillerle ayrıştırılmalıdır.