Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak yangına, bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine veya sel/taşkına neden olmak; fiilin başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olması hâlinde TCK m.171 kapsamındaki suçu oluşturabilir.
Her küçük yangın veya maddi hasar bu suç değildir. Kanunun saydığı olaylardan biri ve toplumdaki belirsiz kişilere yönelik somut tehlike aranır. Bir kişi yaralanmış veya ölmüşse taksirle yaralama ya da öldürme hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Taksir ne demektir?
Taksir, kişinin öngörmesi gereken sonucu dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla öngörmemesi; bilinçli taksir ise sonucu öngördüğü hâlde gerçekleşmeyeceğine güvenmesidir. Meslek standardı, yönetmelik, iş güvenliği kuralı ve somut risk değerlendirilir.
Sadece sonuç meydana geldi diye kusur varsayılamaz. Kişinin görevi, olayı önleme imkânı ve nedensellik ortaya konulmalıdır.
Hangi olaylar kapsamdadır?
TCK m.171 sınırlı tehlike kaynaklarını sayar:
- Yangın,
- Bina çökmesi,
- Toprak kayması,
- Çığ düşmesi,
- Sel veya taşkın.
Örneğin kontrol edilmeden bırakılan ateşin apartmana sıçraması, bakım yapılmayan istinat yapısının tehlikeli biçimde çökmesi veya su kanalının ihmalle taşması bu kapsamda olabilir.
Somut tehlike şartı
Olayın kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olması gerekir. Issız alanda kimseye ve mala yaklaşmayan küçük bir ateş sırf oluştu diye m.171 sayılmayabilir; özel çevre veya orman mevzuatı uygulanabilir.
Tehlike bilirkişi, olay yeri, yayılma alanı ve müdahale kayıtlarıyla gösterilmelidir. Soyut ihtimal yeterli değildir.
Cezası nedir?
TCK m.171 uyarınca üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülür. Bilinçli taksir varsa TCK m.22 gereğince ceza üçte birden yarıya kadar artırılabilir.
Yangın veya çökme sonucu ölüm/yaralanma gerçekleşmişse netice suçları ve fikri içtima değerlendirilir. Aynı zarar için mükerrer ceza verilmemelidir.
Kasten tehlikeye sokmadan farkı
Kişi yangın çıkarmayı veya tehlikeli sonucu bilerek istiyorsa TCK m.170'teki genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması gündeme gelir. Silahla ateş etme, patlayıcı kullanma veya tehlikeli madde salma gibi hareketler de m.170'te düzenlenir.
Taksirli suçta sonuç istenmez; ihmal veya dikkatsizlik vardır. Failin olay öncesi uyarıları, tedbirleri ve davranışı kast ayrımında önemlidir.
İşveren, yönetici ve teknik sorumlu
Bir işyerinde yangın çıktığında bütün yöneticiler otomatik sorumlu değildir. Yangın önleme görevi, bakım sözleşmesi, yetki devri, risk raporu ve fiili denetim belirlenmelidir. Teknik sorumlunun uyarısına rağmen bütçe ayırmayan yönetici ile bakım görevini usulünce yapan kişi aynı değildir.
Ceza sorumluluğu şahsidir; bilirkişi her kişinin kusurlu hareketini ve nedensel etkisini ayrı göstermelidir.
Deliller
İtfaiye raporu tek başına yeterli olmayabilir. Elektrik, inşaat, jeoloji veya iş güvenliği uzmanlarından olayın türüne uygun bilirkişi heyeti seçilmelidir. Kamera, bakım kaydı, hava durumu, önceki ihbarlar ve müdahale zamanı incelenir.
Olay yeri değişmeden örnek ve fotoğraf alınması, alternatif nedenlerin dışlanması gerekir.
Yangının erken söndürülmesi ve taşeronun ihmali
İtfaiyenin erken müdahalesiyle yangının büyümeden söndürülmesi, o ana kadar kişilerin hayatı, sağlığı veya malı bakımından somut tehlike doğmuşsa suçu ortadan kaldırmaz. Buna karşılık alev güvenli alanı hiç aşmamış ve tehlike yaratmamışsa m.171'in somut tehlike şartı oluşmayabilir. Rapor yayılma olasılığını verilerle açıklamalıdır.
Taşınmaz maliki, kiracı veya ana yüklenici sırf sıfatı nedeniyle sorumlu değildir. Tehlikeli işi kimin yaptığı, güvenlik önlemini kimin alacağı ve denetim yetkisi sözleşme ve fiili uygulamayla belirlenir. Taşerona iş verilmesi, devredilemeyen gözetim yükümlülüğü varsa üst işverenin sorumluluğunu tamamen kaldırmayabilir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; kusur, somut tehlike ve nedensellik uzman incelemesiyle kişiselleştirilmelidir.