5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, belirli hayvan öldürme, işkence, acımasız ve zalimce muamele, cinsel davranış ve hayvan dövüştürme fiillerini suç olarak düzenler. Daha hafif bakım ve refah ihlalleri ise idari para cezasına tabi olabilir. Fiilin suç mu kabahat mi olduğu, hayvanın statüsü ve davranışın ağırlığına göre belirlenir.
Hayvanın sahipli veya sahipsiz olması, ceza hukuku korumasını tümüyle ortadan kaldırmaz. Sahipli hayvanda ayrıca malvarlığı zararı ve tazminat gündeme gelebilir.
Hayvanı kasten öldürme
Nesli yok olma tehlikesi altındaki bir hayvanı öldürmek daha ağır cezalandırılır. Bir ev hayvanını veya evcil hayvanı kasten öldüren kişi hakkında altı aydan dört yıla kadar hapis cezası gündeme gelebilir. Veteriner hekimlik mevzuatına uygun zorunlu ötanazi ve kanundaki istisnalar ayrı değerlendirilir.
Trafik kazası veya bakım ihmali kasten öldürme değildir; taksir, kabahat ve tazminat hükümleri yönünden incelenir. Failin sonucu isteyip istemediği olay öncesi tehdit, kullanılan araç ve davranışla belirlenir.
İşkence ve acımasız muamele
Hayvana işkence etmek veya acımasız ve zalimce muamelede bulunmak altı aydan üç yıla kadar hapis cezasını gündeme getirir. Dövme, yakma, uzun süre aç/susuz bırakma veya ağır acı veren davranışlar somut olaya göre bu kapsamda olabilir.
Yetersiz barınak, zincir veya bakım ihlali her zaman ceza suçu düzeyine ulaşmayabilir; idari yaptırım ve hayvana el koyma uygulanabilir. Süre, acı, yaralanma ve kast veteriner raporuyla belirlenir.
Cinsel davranış ve hayvan dövüştürme
Hayvanla cinsel ilişkide bulunmak veya hayvana yönelik cinsel davranış, aynı ağır yaptırım grubunda düzenlenir. Hayvanları dövüştürmek için ayrı hapis veya adli para cezası vardır; gelenek veya eğlence savunması hukuka uygunluk sağlamaz.
Dövüş organizatörü, yer sağlayan, bahis alan ve hayvanı getirenlerin rolleri ayrıştırılır. Kumar veya bahis hükümleri de oluşabilir.
Sahipsiz hayvanlara karşı fiiller
Sahipsiz hayvanı öldürme veya işkence de soruşturulabilir. Toplama, bakımevi, sahiplendirme ve veteriner müdahalesi yalnız kanundaki yetkili usulle yapılmalıdır. Kamu görevlisinin mevzuata aykırı öldürme emri sorumluluk doğurabilir.
İhbarın ilgili il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ve savcılığa iletilmesi, kanundaki yazılı başvuru usulünün işletilmesi bakımından önemlidir.
Soruşturma nasıl başlar?
5199 sayılı Kanundaki suçlarda hayvanın sahipli olup olmaması ve fiilin türüne göre şikâyet veya Bakanlığın il/ilçe biriminin yazılı başvurusu gibi özel soruşturma koşulları bulunabilir. Suçüstü ve genel koruma tedbirleri saklıdır.
Başvuruda olay yeri, tarih, fail, tanık ve veteriner raporu açıkça belirtilmelidir. Sadece sosyal medya paylaşımıyla yetinilmemelidir.
Deliller
Hayvan canlıysa gecikmeden veteriner muayenesi; ölmüşse uygun nekropsi yapılmalıdır. Yaraların yaşı, ölüm nedeni, kullanılan araç ve önceki hastalıklar belirlenir. Kamera kaydı ve orijinal dosya korunmalı; kesilmiş video yerine tam kayıt alınmalıdır.
Zehirlenme iddiasında numune, yem/su ve toksikoloji zinciri önemlidir. Olay yeri temizlenmeden fotoğraflanmalıdır.
Hayvana el koyma ve koruma
Risk devam ediyorsa hayvanın failden alınarak güvenli yere yerleştirilmesi istenebilir. Mülkiyet iddiası, hayvanın korunmasının önüne geçmez. Yasaklı kişinin yeniden hayvan sahiplenmesine ilişkin idari tedbirler uygulanabilir.
Ceza davasından ayrı olarak veteriner gideri, hayvanın ekonomik değeri ve manevi zarar için özel hukuk yolları gündeme gelebilir.
Meşru savunma ve zorunluluk
İnsana veya başka hayvana yönelmiş güncel saldırıyı orantılı biçimde önleme hukuka uygunluk kapsamında değerlendirilebilir. Tehlike geçtikten sonra cezalandırma amacıyla zarar vermek meşru savunma değildir. Daha hafif önlem mümkünken öldürücü güç kullanılması orantılılık yönünden incelenir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; hayvanın statüsü, fiilin ağırlığı, soruşturma koşulu ve veteriner delili birlikte incelenmelidir.