Yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapmak ya da yaptırmak TCK m.184 kapsamında imar kirliliğine neden olma suçudur. Her imar mevzuatı aykırılığı ceza suçu değildir. Fiilin “bina” niteliğinde yapıya ilişkin olması ve kanundaki yer/uygulama alanı koşullarını taşıması gerekir.
Ruhsatsız duvar, pergola veya basit eklentinin bina sayılıp sayılmadığı; taşıyıcı, kapalı alan, kullanım ve kalıcılık özellikleriyle bilirkişi tarafından değerlendirilir.
Ruhsatsız ve ruhsata aykırı bina
Hiç ruhsat alınmadan bina inşa etmek temel örnektir. Ruhsatlı projeye sonradan kaçak kat, bağımsız bölüm, kapalı alan veya esaslı değişiklik eklemek de suç oluşturabilir.
Basit tamirat ve ruhsata tabi olmayan değişiklikler m.184 kapsamında değildir. Belediye tutanağındaki “kaçak yapı” ibaresi ceza mahkemesini bağlamaz.
Kimler sorumludur?
Binayı fiilen yapan müteahhit, ustabaşı veya yapım kararını veren malik/yapı sahibi müşterek fail ya da iştirakçi olabilir. Tapu maliki olmak otomatik sorumluluk doğurmaz. İnşaatı kimin finanse ettiği, sözleşme, abonelik, malzeme faturası ve denetim tutanakları incelenir.
Arsayı kiralayanın yaptığı binadan habersiz malik sorumlu tutulamaz. Şirketlerde yetkili ve talimat kişiselleştirilmelidir.
Cezası nedir?
Yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı bina yapan/yaptıran kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Ruhsatsız inşaat şantiyesine elektrik, su veya telefon bağlantısına izin veren kişi hakkında da özel hüküm vardır.
Yapı kullanma izni olmayan binada sınai faaliyete izin veren kişi için iki yıldan beş yıla kadar hapis öngörülür. Maddenin bazı fıkraları yalnız belediye sınırları veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.
Suç ne zaman tamamlanır?
İnşa faaliyetine bina niteliği oluşturacak şekilde başlanmasıyla suç gündeme gelir; binanın tamamen bitmesi gerekmez. Yapı tamamlandıktan sonra yalnız kullanmaya devam etmek her gün yeniden suç oluşturmaz. Suç tarihi zamanaşımı ve kanun değişiklikleri bakımından önemlidir.
Yeni kaçak ilave veya esaslı tadilat, ayrı fiil olarak değerlendirilebilir.
İmar barışı ve yapı kayıt belgesi
Yapı kayıt belgesi alınması her ceza dosyasını otomatik düşürmez. Belgenin geçerli olup olmadığı, yapıyı ve suç tarihini kapsayıp kapsamadığı ile özel kanun hükümleri incelenmelidir. Yanlış beyanla belge alınması koruma sağlamayabilir ve başka sorumluluk doğurabilir.
İmar barışı düzenlemeleri geçici ve tarihsel olduğundan olay tarihindeki metin esas alınmalıdır.
Etkin pişmanlık
Kişinin ruhsatsız veya ruhsata aykırı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirmesi, TCK m.184/5 kapsamında kamu davası açılmaması, açılmış davanın düşmesi veya mahkûmiyetin sonuçlarının ortadan kalkmasını sağlayabilir.
Sadece para cezası ödemek ya da belediyeye başvurmak yeterli değildir. Uygunluğun yetkili idarece ve gerektiğinde bilirkişiyle doğrulanması gerekir. Binanın yıkılması da koşullarına göre etkin pişmanlık sonucu doğurabilir.
Belediye görevlisinin sorumluluğu
Kaçak yapıyı görmezden gelen veya ruhsata aykırı izin düzenleyen kamu görevlisi, fiiline göre görevi kötüye kullanma, resmî belgede sahtecilik veya rüşvetten sorumlu olabilir. Sadece denetimde gecikme, kast ve zarar/menfaat olmadan otomatik ceza değildir.
Deliller
Ruhsat ve proje, uydu görüntüsü, yapı tatil tutanağı, fotoğraf, elektrik-su aboneliği ve tarihli hava görüntüleri önemlidir. Bilirkişi binanın niteliğini, aykırılık oranını ve hangi tarihte oluştuğunu açıklamalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; her kaçak yapı idari yaptırıma tabi olsa da ceza suçu için TCK m.184'ün özel şartları aranır.