Yerde bulunan telefon, unutulan cüzdan veya yanlışlıkla hesaba gönderilen para “sahipsiz” değildir. Sahibinin zilyetliğinden kaybolma veya hata sonucu çıkan eşya üzerinde iade etmeksizin veya yetkili makama bildirmeksizin malik gibi tasarrufta bulunmak TCK 160 kapsamında suçtur.
Bulmak tek başına suç değildir. Suç, eşyayı sahibine iade etme veya makama bildirme imkânı varken sahiplenme, kullanma, satma ya da harcama davranışıyla oluşur.
Kaybolmuş eşya nedir?
Malik veya zilyedin iradesi dışında hâkimiyetinden çıkan ve nerede olduğunu bilmediği eşya kaybolmuştur. Sokakta düşen telefon, toplu taşımada unutulan çanta veya ATM'de kalan para örnek olabilir.
Eşya terk edilmişse sahibinin mülkiyetten vazgeçme iradesi vardır ve TCK 160 oluşmaz. Çöp yanındaki her eşya terk edilmiş sayılmaz; eşyanın değeri, konumu ve hâli değerlendirilir.
Hata sonucu ele geçen mal
Yanlış IBAN'a gönderilen havale, fazla para üstü, yanlış adrese teslim edilen kargo veya sistem hatasıyla hesaba yüklenen bakiye hata sonucu ele geçen malvarlığı değeridir. Alıcı hatayı öğrendikten sonra parayı harcar, başka hesaba kaçırır veya iade çağrısını reddederse suç gündeme gelebilir.
Banka işlemi geri alma yetkisi ve sebepsiz zenginleşme davası ceza sorumluluğundan ayrıdır.
Malik gibi tasarruf ne demektir?
Eşyayı satmak, kullanmak, SIM kartı çıkarıp telefonu sıfırlamak, parçalamak, başkasına vermek, parayı harcamak veya kendi borcuna mahsup etmek malik gibi davranıştır. Kısa süre güvenli yerde muhafaza edip sahibini aramak suç oluşturmaz.
Eşyayı bulan kişi kendisini tehlikeye atmadan makul sürede kolluk, belediye kayıp bürosu, işletme yönetimi veya sahibine bildirmelidir. Teslim tutanağı alınması sonradan çıkabilecek iddiayı önler.
Bulunan telefonu almak suç mu?
Telefonu bulup açıkken sahibini aramak, polise veya işyeri güvenliğine teslim etmek hukuka uygundur. Telefonu kapatmak, SIM'i atmak, formatlamak veya satmak sahiplenme kastını gösterebilir.
Kamera görüntüsü, IMEI hareketi, yeni SIM kaydı ve konum verisi bulunma ile kullanma zamanını gösterebilir. Kişi “çalıntı olduğunu bilmiyordum” diyorsa telefonu kimden, hangi koşulda aldığı da TCK 165 yönünden incelenebilir.
Eşya çalınmış mı, bulunmuş mu?
Eşya sahibinin hâkimiyet alanındayken alınırsa hırsızlık; hâkimiyetten kaybolduktan sonra bulunup sahiplenilirse TCK 160 gündeme gelir. Masada kısa süre bırakılan telefon hâlen sahibinin fiilî egemenliğinde olabilir. Olay yeri, zaman ve sahibin erişim imkânı ayrımı belirler.
Hırsızlığın cezası daha ağırdır ve soruşturma rejimi farklıdır.
Cezası ve şikâyet süresi
TCK 160 uyarınca bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilebilir. Suç şikâyete bağlıdır; mağdur fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet etmelidir.
Eşyanın iadesi, zararın giderilmesi ve uzlaştırma/ön ödeme rejimi güncel CMK hükümlerine göre değerlendirilir. İade, suçu otomatik ortadan kaldırmasa da sonuç üzerinde etkili olabilir.
Yanlış havale gelirse ne yapılmalı?
Para harcanmamalı ve bankaya yazılı bildirim yapılmalıdır. Gönderen olduğunu söyleyen kişiye doğrudan farklı IBAN'a ödeme yapmak yeni dolandırıcılık riski yaratabilir; iade banka ve resmî kayıt üzerinden gerçekleştirilmelidir.
Hesaba bloke konulmuşsa banka/savcılık talimatı beklenmeli, paranın kaynağına ilişkin mesaj ve hesap hareketleri saklanmalıdır.
İspat ve savunma
Kast; iade çağrıları, kamera, cihaz kullanımı, banka bildirimi, mesaj ve eşyanın elden çıkarılmasından anlaşılır. Kişi eşyanın kendisine ait olduğunu makul biçimde sanmışsa hata hükümleri gündeme gelebilir. Fakat sahibi açıkça aradıktan sonra kullanıma devam etmek bu savunmayı zayıflatır.
Sonuç
Kaybolan veya yanlışlıkla gelen mal sahipsiz değildir. Bulan kişi makul sürede sahibine ya da yetkili makama bildirmeli; kullanmamalı ve teslim belgesi almalıdır. Sahiplenme hâlinde TCK 160 uyarınca şikâyete bağlı hapis veya adli para cezası gündeme gelir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Hırsızlık ile buluntu eşya ayrımı, eşyanın bulunduğu anda sahibinin hâkimiyet alanına göre yapılır.