Uzlaştırma, kanunda sayılan suçlarda şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görenin, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlayan ceza muhakemesi kurumudur. Savcılık yeterli şüphe bulunduğunu ve suçun uzlaştırma kapsamında olduğunu belirlediğinde dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir. Tarafların anlaşması ve kararlaştırılan edimin yerine getirilmesi, soruşturmanın dava açılmadan sona ermesini sağlayabilir.
Uzlaştırma zorunlu anlaşma değildir. Kapsamdaki bir suçta teklif prosedürünün işletilmesi gerekir; fakat taraflar teklifi veya önerilen şartları kabul etmek zorunda değildir. Müzakereler gizlidir ve orada yapılan açıklamalar başka soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz.
Dosya uzlaştırma bürosuna ne zaman gönderilir?
Cumhuriyet savcısı önce suç şüphesini ve yeterli delil bulunup bulunmadığını değerlendirir. Sırf uzlaştırma ihtimali var diye delil toplamaktan vazgeçilmez. Kamu davası açılması için yeterli şüphe ve uzlaştırmaya tabi suç varsa dosya, başsavcılık bünyesindeki uzlaştırma bürosuna gönderilir.
Uzlaştırma, beraat veya takipsizlik yerine kullanılacak otomatik bir pazarlık değildir. Suçun unsurları oluşmuyorsa savcı uzlaştırma yapılmasını beklemeden kovuşturmaya yer olmadığı kararı vermelidir.
İddianame kabul edildikten sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa mahkeme dosyayı işlemlerin yapılması için uzlaştırma bürosuna gönderebilir.
Uzlaştırmacıyı kim seçer?
Uzlaştırma bürosu, Adalet Bakanlığınca tutulan listeden bir uzlaştırmacı görevlendirir. Taraflar kural olarak kendi tanıdıkları kişiyi resmî uzlaştırmacı olarak seçip atayamaz. Uzlaştırmacının tarafsız olması ve hâkimin reddine benzer çatışma hâllerinin bulunmaması gerekir.
Uzlaştırmacı hâkim, savcı veya taraf avukatı değildir. Uyuşmazlığın çözümünü kolaylaştırır; taraflara baskı kuramaz, suçun sabit olduğuna karar veremez ve zorla edim belirleyemez.
Uzlaşma teklifi nasıl yapılır?
Uzlaştırmacı şüpheliye ve mağdur veya suçtan zarar görene teklif götürür. Taraf reşit değilse teklif kanuni temsilciye yapılır. Teklif yüz yüze, açıklamalı tebligat veya kanundaki diğer yöntemlerle ulaştırılabilir.
Kişi teklifin kendisine ulaşmasından itibaren yedi gün içinde kararını bildirmezse reddetmiş sayılır. Kabul, henüz belirli bir para veya başka edim üzerinde anlaşma sağlandığı anlamına gelmez; yalnız müzakereye katılma iradesidir.
Adres ve telefon değişikliği büroya bildirilmelidir. Resmî kayıttaki adreste bulunamama veya yurt dışında olma nedeniyle kişiye ulaşılamazsa uzlaştırma yapılmadan soruşturma sonuçlandırılabilir.
Müzakerelere kimler katılabilir?
Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kanuni temsilcileri, şüpheli müdafii ve mağdur vekili görüşmelere katılabilir. Tarafların doğrudan yüz yüze gelmesi zorunlu değildir; uzlaştırmacı ayrı görüşmeler yürütebilir.
Müzakereler gizlidir. Taraflar burada yaptıkları öneri, özür, ödeme teklifi veya olay açıklamasının daha sonra aleyhlerine delil yapılmaması güvencesine sahiptir. Bu gizlilik, uzlaştırma dışındaki bağımsız delillerin toplanmasını engellemez.
Avukat, teklifin ceza dosyası ve tazminat hakları üzerindeki sonucunu değerlendirebilir. Ancak karar tarafın özgür iradesine dayanmalıdır.
Uzlaştırma ne kadar sürer?
Uzlaştırmacı, dosya belgelerinin kendisine verilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri tamamlar. Uzlaştırma bürosu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir.
Teklif ile rapor arasındaki dönemde dava zamanaşımı ve kovuşturma şartına bağlı süreler kanunda belirtilen ölçüde durur. Soruşturma makamı gerekli delilleri toplamaya ve koruma tedbirlerini değerlendirmeye devam edebilir.
Uzlaşma sağlanırsa rapor nasıl düzenlenir?
Uzlaştırmacı tarafların imzalarını içeren raporda anlaşmanın nasıl sağlandığını ve edimi ayrıntılı yazar. Ödeme miktarı, taksit, tarih, teslim yeri veya özür biçimi belirsiz bırakılmamalıdır. Büro raporu ve varsa ayrı anlaşmayı Cumhuriyet savcısına gönderir.
Savcı, uzlaşmanın özgür iradeye dayanıp dayanmadığını ve edimin hukuka uygunluğunu denetler. Baskı, suç teşkil eden yükümlülük veya yerine getirilmesi imkânsız belirsiz şart onaylanmamalıdır.
Edim hemen yerine getirilirse ne olur?
Soruşturma aşamasında şüpheli edimi bir defada yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Böylece kamu davası açılmaz. Uzlaşma raporu bir mahkûmiyet hükmü değildir.
Dava açıldıktan sonra uzlaşma sağlanır ve sanık edimi hemen yerine getirirse mahkeme davanın düşmesine karar verir. Düşme kararı beraatten farklıdır; yargılama uzlaşma nedeniyle sona erer.
Edim taksitli veya ileri tarihliyse ne olur?
Soruşturmada ödeme veya başka yükümlülük ileri tarihe bırakılmış, takside bağlanmış ya da süreklilik taşıyorsa kamu davasının açılması ertelenir. Edim gereği gibi tamamlanırsa dosya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanır. Yerine getirilmezse diğer erteleme koşulları aranmadan kamu davası açılır.
Kovuşturma aşamasında taksitli veya süreli edim varsa mahkeme durma kararı verir. Edim tamamlanınca düşme; yerine getirilmezse yargılamaya kaldığı yerden devam kararı verilir.
Uzlaştırma başarısız olursa ne olur?
Anlaşma çıkmazsa dosya soruşturma veya kovuşturmanın normal akışına döner. Ret veya anlaşamama suçun kabulü değildir ve şüpheli aleyhine delil olarak kullanılamaz. Savcı yeterli şüphe varsa iddianame düzenleyebilir, yoksa takipsizlik verebilir.
Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması hâlinde aynı dosyada resmî uzlaştırma süreci tekrarlanmaz. Bununla birlikte teklif reddedilmiş olsa bile taraflar iddianame düzenleninceye kadar uzlaştıklarını gösteren belgeyle savcılığa başvurabilir.
Uzlaşma tazminat davasını etkiler mi?
Güncel düzenlemeye göre uzlaşma sağlandığında, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, aynı soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava bakımından feragat sonucu doğar. Bu nedenle edim yalnız ceza dosyasını değil, özel hukuk talebini de etkileyebilir.
Anlaşma metni imzalanmadan önce bilinen zararların kapsamı, gelecekteki tedavi veya değer kaybı gibi kalemler dikkatle değerlendirilmelidir.
Sonuç
Uzlaştırma; büroya gönderme, yedi günlük teklif süresi, gizli müzakere, rapor ve edimin yerine getirilmesi aşamalarından oluşur. Peşin edimde soruşturmada takipsizlik, davada düşme; taksitli edimde soruşturmada dava açılmasının ertelenmesi, davada durma kararı gündeme gelir. Anlaşma gönüllü olmalı ve tazminat sonucu bilinerek imzalanmalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Uzlaşma raporunun ceza dosyası, icra ve tazminat üzerindeki etkisi edimin içeriğine göre incelenmelidir.