Kamuoyunda “dezenformasyon suçu” olarak bilinen TCK m.217/A, sırf yanlış bir bilginin paylaşılmasını cezalandırmaz. Ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığıyla ilgili gerçeğe aykırı bilginin; halk arasında endişe, korku veya panik yaratma amacıyla, kamu barışını bozmaya elverişli biçimde alenen yayılması gerekir.
Bu unsurlar birlikte bulunmalıdır. Hata, abartı, yanlış tahmin veya sert siyasi eleştiri otomatik olarak suç değildir.
Bilginin gerçeğe aykırı olması
İddia doğrulanabilir maddi olgu niteliğinde olmalıdır. Değer yargısı, yorum, ironi ve gelecek tahmini “gerçeğe aykırı bilgi” gibi ele alınamaz. Savcılık, bilginin hangi bölümünün hangi somut veriye göre yanlış olduğunu göstermelidir.
Resmî açıklamayla çelişme tek başına yanlışlığı ispatlamaz. Bağımsız veriler, uzman raporu ve bilginin paylaşım tarihindeki durum dikkate alınır.
Konu sınırlaması
Madde, her alandaki yanlış bilgiye uygulanmaz. Bilgi ülkenin iç/dış güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlıkla ilgili olmalıdır. Özel bir şirket veya kişi hakkındaki yanlış iddia koşullarına göre hakaret, iftira, haksız rekabet veya özel hukuk sorumluluğu doğurabilir.
Konu bağlantısı geniş ve soyut yorumlanmamalıdır.
Özel amaç şartı
Failin halk arasında endişe, korku veya panik yaratma amacıyla hareket etmesi gerekir. Beğeni kazanma, haber aktarma veya eleştirme amacı tek başına bu özel saik değildir. Paylaşım dili, önceki mesajlar, uyarıdan sonraki tutum ve hesabın niteliği incelenebilir.
Failin bilginin yanlış olduğunu bilmesi gerekir. Güvenilir görünen kaynağa dayanma ve düzeltme yapma kast değerlendirmesinde önemlidir.
Kamu barışını bozmaya elverişlilik
Paylaşımın kamu barışını bozmaya somut olarak elverişli olması aranır. Takipçi sayısı, olağanüstü olay anı, yayılma, hedef kitle ve içeriğin davranışa sevk gücü değerlendirilir. Gerçekten panik çıkması şart olmayabilir; soyut ihtimal de yeterli değildir.
Kapalı ve dar özel mesaj aleniyet taşımayabilir. Herkese açık sosyal medya paylaşımı genellikle alenidir.
Cezası nedir?
TCK m.217/A uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülür. Suçun failin gerçek kimliğini gizleyerek veya bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
Takma ad kullanmak her durumda “kimliği gizleme” değildir. Failin soruşturmayı zorlaştırmaya yönelik gizleme davranışı ve hesabın yapısı değerlendirilmelidir.
Haber, eleştiri ve yeniden paylaşım
Gazetecinin kamu yararı bulunan iddiayı kaynak belirterek ve kesin gerçek gibi sunmadan aktarmasıyla bilerek panik yaratmaya çalışma ayrıdır. Retweet, alıntı veya beğeni; içeriği benimseme ve yayma iradesi ortaya konulmadan otomatik faillik sayılmamalıdır.
Paylaşımın sonradan silinmesi suçu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; hızlı düzeltme, kast ve etki değerlendirmesinde önem taşır.
Soruşturmada deliller
Paylaşımın tam metni, linki, zaman damgası ve erişim verisi korunmalıdır. Haberin dayandığı kaynak ve paylaşım anında mevcut bilgi dosyaya sunulmalıdır. Sonradan ortaya çıkan bilgilerle failin geçmişteki bilgisi karıştırılmamalıdır.
Telefon ve sosyal medya hesabı incelemesinde hukuka uygun karar, fiili kullanıcı tespiti ve veri bütünlüğü aranır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; yanlışlık, özel panik yaratma amacı ve kamu barışını bozmaya somut elverişlilik birlikte ispatlanmalıdır.