Mahsup, kişi özgürlüğünü sınırlayan gözaltı, tutukluluk veya benzeri sürelerin kesinleşen cezadan indirilmesidir. TCK 63 gereğince hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen bütün kişisel özgürlük kısıtlamaları kural olarak hesaba katılır. Amaç, aynı özgürlük kaybının hükümlüye iki kez çektirilmesini önlemektir.
Mahsup yalnız tutukluluk için değil; yakalama ve gözaltı, konutu terk etmeme biçimindeki adli kontrolün kanundaki oranı ve başka özgürlük kısıtlayıcı işlemler bakımından da gündeme gelebilir. Tedbirin türüne göre bire bir veya özel oranlı hesap yapılır.
Aynı dosyadaki tutukluluk nasıl düşülür?
Mahkûmiyete konu soruşturma ve kovuşturma sırasında geçen yakalama, gözaltı ve tutukluluk günleri sonuç hapis cezasından indirilir. Başlangıç ve tahliye günleri UYAP yakalama-tutuklama kayıtlarıyla belirlenir. Hüküm fıkrasında mahsup yazılmamış olsa da TCK 63'ün emredici niteliği nedeniyle infaz aşamasında uygulanmalıdır.
Örneğin kişi aynı dosyada 120 gün tutuklu kalıp daha sonra iki yıl hapis cezası almışsa, 120 günlük süre infaz hesabında cezadan düşülür. Bu süre koşullu salıverme, denetimli serbestlik ve bihakkın tahliye tarihini etkiler.
Başka dosyadaki tutukluluk mahsup edilir mi?
Bir dosyada beraat, takipsizlik veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı çıkmışken o dosyadaki tutukluluğun başka mahkûmiyetten düşülmesi belirli koşullarda mümkündür. Yargıtay uygulamasında, mahsubun yapılacağı suçun haksız tutuklamaya yol açan karar kesinleşmeden önce işlenmiş olması temel ölçütlerden biridir. Böylece kişi gelecekte işleyeceği suç için önceden “kredi” kazanamaz.
Tarih sıralaması şöyle incelenir:
- Mahsup istenen tutukluluğun başlangıç ve bitişi,
- O dosyadaki beraat veya takipsizlik kararının kesinleşmesi,
- Mahkûmiyete konu diğer suçun tarihi,
- Aynı sürenin daha önce başka ilamdan düşülüp düşülmediği.
Bir özgürlük kısıtlaması iki ayrı cezadan mükerrer mahsup edilemez.
Ev hapsi cezadan düşülür mü?
Konutu terk etmeme adli kontrolü, CMK 109'daki özel hükme göre mahkûmiyet hâlinde cezadan mahsup edilir; ancak kural olarak bire bir değil, kanunda belirlenen oran üzerinden hesaplanır. Güncel düzenlemede konutta geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.
İmza, yurt dışına çıkış yasağı veya güvence gibi diğer adli kontrol tedbirleri kişi özgürlüğünü aynı yoğunlukta sınırlamadığından hapis cezasından mahsup edilmez.
Adli para cezasında mahsup
Sonuç yaptırım adli para cezasıysa özgürlük kısıtlaması TCK 63'teki günlük tutar üzerinden paradan indirilir. Kanundaki gün karşılığı miktar, suç tarihi ve değişikliklerin yürürlüğü gözetilerek uygulanır. Bu hesap, mahkemenin adli para cezasını belirlerken kullandığı kişinin ekonomik durumuna göre günlük birimden farklı özel kurala tabidir.
Ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrilmesiyle karıştırılmamalıdır. Önce mahsup, sonra kalan para ve infaz sonucu belirlenir.
Yurt dışında tutukluluk mahsup edilir mi?
Aynı suç nedeniyle yabancı ülkede yakalama, gözaltı veya tutuklulukta geçirilen süre Türkiye'deki cezadan mahsup edilebilir. İade amacıyla tutukluluk ve yabancı hükmün Türkiye'de infazı durumlarında 6706 sayılı Kanun ile uluslararası sözleşmeler ayrıca uygulanır.
Yabancı makam yazısı, giriş-çıkış ve cezaevi kayıtlarının onaylı tercümesi sunulmalıdır.
Mahsup kararını kim verir?
Mahkeme hüküm kurarken mahsuba karar verebilir. Kesinleşmeden sonra yeni belge çıkması veya müddetnamede eksik hesap bulunması hâlinde infaz savcılığına başvurulur; uyuşmazlığı infaz hâkimi çözer. Başka dosya mahsubunda ilgili kesin karar ve tutukluluk belgesi eklenmelidir.
İnfaz hâkimliği kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesinde itiraz edilebilir.
Mahsup hatası nasıl anlaşılır?
Müddetnamedeki “mahsup edilen süre” satırı, cezaevi giriş-çıkış ve gözaltı kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır. Aynı günün eksik sayılması, başka şehirdeki gözaltının görünmemesi, ev hapsi oranının uygulanmaması veya bozma sonrası tutukluluğun atlanması sık hata alanlarıdır.
Hesap hatası tahliye tarihini geçtiyse ivedi düzeltme ve gerektiğinde infazın durdurulması/tahliye talep edilmelidir.
Sonuç
Mahsup, hükümden önceki kişi özgürlüğü kısıtlamasını cezadan indirir. Aynı dosyadaki gözaltı ve tutukluluk doğrudan; başka dosya ve ev hapsi ise özel tarih ve oran koşullarıyla hesaba katılır. Müddetname belgelerle karşılaştırılmalı, eksiklik infaz savcılığı ve infaz hâkimliği önüne taşınmalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Başka dosyadan mahsup, suç ve kesinleşme tarihleri birlikte incelenerek yapılır.