Denetimli serbestlik, iyi hâlli hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kalan bölümünü cezaevi dışında belirlenen yükümlülüklerle infaz etmesidir. “Cezanın silinmesi” veya koşulsuz tahliye değildir. Hükümlü çalışma, kamuya yararlı iş, belirli yerde denetim, eğitim programı, tedavi, imza veya elektronik izleme yükümlülüğüne tabi tutulabilir.
Genel kural 5275 sayılı Kanun m.105/A'dadır. Bunun yanında suç tarihi, kadın ve çocuk hükümlünün durumu, ağır hastalık ve 31 Temmuz 2023 öncesi suçlara ilişkin geçici madde farklı süreler doğurabilir.
Kimler denetimli serbestlikten yararlanabilir?
Genel sistemde hükümlünün:
- Açık ceza infaz kurumunda bulunması veya açığa ayrılma hakkını kazanması,
- İyi hâlli olması,
- Koşullu salıverilmesine kural olarak bir yıl veya daha az süre kalması,
- Denetimli serbestlikten yararlanmayı talep etmesi,
- Varsa ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken asgari süreyi tamamlaması gerekir.
Kararı infaz hâkimi verir. Açık kuruma ayrılma koşullarını taşımayan veya disiplin nedeniyle kapalıya iade edilen kişi genel olarak m.105/A'dan yararlanamaz. Kanundaki hastalık, engellilik, yaş veya kadın hükümlülere ilişkin özel istisnalar saklıdır.
Cezaevinde en az onda bir kalma şartı nedir?
7550 sayılı Kanunla, 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda denetimli serbestlik için yeni bir asgari kurumda kalma şartı getirildi. Hükümlü, beş günden az olmamak üzere, koşullu salıverme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmelidir.
Bu düzenleme 4 Haziran 2025'ten önce işlenen suçlara uygulanmaz. Birden fazla suçun tarihlerinin değişik olması hâlinde her ilam ve içtima hesabı ayrıca değerlendirilir.
31 Temmuz 2023 düzenlemesi kimleri kapsar?
7571 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2023 tarihi ve öncesinde işlenen belirli suçlarda açık cezaevine ve denetimli serbestliğe üç yıl erken ayrılma imkânı genişletildi. Kapalı kurumda bulunan hükümlülerin toplam cezası on yıldan azsa bir ay, on yıl veya fazlaysa üç ay kapalı kurumda kalması; açığa ayrılmasına üç yıl veya daha az süre bulunması aranır. Denetimli serbestlik aşamasında en az üç ay açık kurumda kalma koşulu vardır.
Geçici düzenleme bütün suçlara uygulanmaz. Terör ve örgütlü suçlar ile kanunda madde ve bentleri tek tek gösterilen bazı kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve deprem nedeniyle bina veya yapının yıkılması sonucu öldürme suçları kapsam dışındadır. İstisna listesi özet ifadelerle değil, mahkûmiyet maddesi ve suç tarihi üzerinden kontrol edilmelidir. Düzenleme üç yıllık koşulsuz af değildir.
İyi hâl nasıl değerlendirilir?
İyi hâl yalnız disiplin cezası bulunmaması değildir. İdare ve gözlem kurulu; kurum kurallarına uyum, eğitim ve iyileştirme programlarına katılım, sorumluluk bilinci, suçtan uzaklaşma, mağdura yaklaşım ve yeniden suç işleme riskini somut verilerle değerlendirir.
Ret kararı gerekçeli olmalıdır. Soyut değerlendirme, yanlış kayıt veya kaldırılmış disiplin cezasına dayanılması hâlinde infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir.
Denetimli serbestlik yükümlülükleri nelerdir?
Hükümlüye risk ve ihtiyaç değerlendirmesine göre şu yükümlülüklerden biri veya birkaçı verilebilir:
- Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma,
- Bir konut veya bölgede denetim altında bulunma,
- Belirlenen programlara devam etme,
- Meslek veya eğitim faaliyetini sürdürme,
- Tedavi ya da rehabilitasyon programına katılma,
- Belirli günlerde müdürlüğe veya kolluğa başvurma,
- Elektronik cihazla takip.
Kararın tebliğinden sonra denetimli serbestlik müdürlüğüne süresinde başvurmak gerekir. Adres ve telefon değişiklikleri bildirilmelidir.
İmza ihlali veya programa katılmama ne doğurur?
Her aksama otomatik olarak cezaevine dönüş değildir. Mazeretin niteliği, belgesi, tekrar sayısı ve kasıt değerlendirilir. Hastalık, kaza veya ulaşımı fiilen engelleyen olay derhâl müdürlüğe bildirilmeli; rapor ve belgeler sunulmalıdır.
Uyarıya rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar, müdürlüğe hiç başvurmamak veya denetim planını açıkça reddetmek dosyanın ihlal nedeniyle kapatılmasına ve koşullu salıverilme tarihine kadar olan sürenin, kural olarak açık ceza infaz kurumunda çektirilmesine yol açabilir. Karar ve bildirimlere karşı infaz hâkimliği yolu açıktır.
Denetimli serbestlikte yeni suç işlenirse ne olur?
Denetim sırasında işlendiği iddia edilen her suç tek başına kesin ihlal sayılmaz. Yeni suçun kasıtlı olup olmadığı, kamu davası ve mahkûmiyetin durumu, koşullu salıverme kuralları ile m.105/A'nın özel geri dönüş nedenleri incelenir.
Hükümlü hakkında alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılması gibi kanuni hâllerde, infaz hâkimi dosyadaki şartları değerlendirerek hükümlünün geçici olarak açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verebilir. Kamu davasının açılması tek başına otomatik dönüş sonucu doğurmaz. Beraat veya düşme sonrasında denetimli infaza dönüş ile dışarıda geçen sürenin hesabı özel hükümlere tabidir.
Denetimli serbestlik dosyası ne zaman kapanır?
Yükümlülükler koşullu salıverme tarihine kadar usulüne uygun yerine getirilirse müdürlük infaz dosyasını sonuçlandırıp ilgili mercie bildirir. Ardından koşullu salıverme dönemi başlar; bihakkın tahliyeye kadar kasıtlı suç işlememe ve kanuni denetim sonuçları devam eder.
“Denetimli serbestlik dosyası kapandı” kaydı, mahkûmiyetin tüm sonuçlarıyla bittiği anlamına gelmez. Koşullu salıverme ve cezanın tamamen infaz tarihi müddetnameden kontrol edilmelidir.
Sonuç
Denetimli serbestlik için açık kuruma ayrılma hakkı, iyi hâl, süre ve talep koşulları birlikte aranır. 4 Haziran 2025 sonrası suçlarda onda bir kurumda kalma şartı; 31 Temmuz 2023 ve öncesi belirli suçlarda ise üç yıl erken ayrılmaya ilişkin geçici rejim önem taşır. İhlal iddiasında mazeret hemen belgelendirilmeli ve gerekirse infaz hâkimliğine başvurulmalıdır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Denetimli serbestlik tarihi, güncel müddetname ve suç tarihine göre belirlenmelidir.