Mahkeme kararına dayalı nafakayı ödememek, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine yol açabilir. İcra ve İflas Kanunu m.344'teki bu yaptırım, geçmiş borç için sıradan hapis cezası değil, devam eden nafaka yükümlülüğünün yerine getirilmesini sağlamaya yönelik bir baskı tedbiridir.
Tazyik hapsi için geçerli bir nafaka kararı, bu karara dayalı icra takibi, ödenmemiş güncel nafaka ve süresinde şikâyet gerekir. Her eksik ödeme otomatik tutuklama anlamına gelmez.
Hangi nafakalar kapsamdadır?
Tedbir nafakası, iştirak nafakası ve yoksulluk nafakası mahkeme kararına dayanıyorsa icra yoluyla takip edilebilir. Tazyik hapsi bakımından şikâyete konu dönemin güncel nafaka borcu olması önemlidir. Sadece çok eski birikmiş nafaka alacağı için m.344'ün uygulanıp uygulanamayacağı ayrıca değerlendirilir.
Tarafların kendi aralarındaki belgesiz yardım anlaşması, mahkeme hükmünü kendiliğinden değiştirmez.
Şikâyet şartları
Alacaklı önce ilamlı icra takibi başlatmalı ve icra emri usulüne uygun tebliğ edilmelidir. Şikâyet, fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılır. Aylık nafaka borçlarında hangi aya ilişkin ihlalin şikâyet edildiği açık olmalıdır.
Nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açmak, mevcut icra takibini ve ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden durdurmaz. Mahkemenin yeni kararı veya icranın geri bırakılması gerekir.
Cezası nedir?
Nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Hapsin amacı ödemeyi sağlamaktır. Şikâyete konu borcun ve takip giderlerinin kanuni kapsamda ödenmesi hâlinde tahliye gündeme gelir.
Aynı borç için mükerrer tazyik hapsi uygulanamaz. Sonraki aylarda yeni ihlal gerçekleşirse yeni şikâyet koşulları ayrıca doğabilir.
İşsizlik veya ödeme gücü yokluğu
Tazyik hapsinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi incelenirken borçlunun kusuru ve fiili imkânı önemlidir. Ağır hastalık, tutukluluk, düzenli gelirin sona ermesi veya mücbir sebep belgelenebilir. Ancak yalnız “işsizim” demek yeterli görülmeyebilir; iş arama, gelir ve malvarlığı kayıtları sunulmalıdır.
Ödeme gücü kalıcı biçimde azalmışsa aile mahkemesinden nafakanın azaltılması veya kaldırılması istenmelidir. Bu dava geçmişte doğmuş borcu kendiliğinden silmez.
Kısmi ve elden ödeme
Banka açıklamasına ay ve nafaka türü yazılması ispatı kolaylaştırır. Elden ödeme iddiası yazılı belge, mesaj veya tanıkla desteklenmelidir. Çocuğa hediye almak, okul masrafı ödemek ya da başka borcu mahsup etmek, alacaklının açık kabulü veya mahkeme kararı yoksa nafaka yerine geçmeyebilir.
Kısmi ödeme, kalan tutar bakımından ihlali her zaman ortadan kaldırmaz; nafaka miktarı, ödeme tarihi ve şikâyet dönemi hesaplanır.
İcra ceza yargılaması
İcra ceza mahkemesi aile mahkemesinin nafaka kararını değiştirmez. İnceleme, mevcut kararın uygulanıp uygulanmadığı ve şikâyet koşullarıyla sınırlıdır. Tebliğ, ödeme dekontları ve nafakanın durdurulmasına ilişkin ara karar varsa dosyaya sunulmalıdır.
Birikmiş nafaka ve doğrudan ödeme
İİK m.344 uygulamasında amaç güncel ve devam eden nafaka yükümlülüğünü yerine getirtmektir. Yalnız eski dönemlerden birikmiş alacak, olayın özelliklerine göre tazyik hapsine konu olmayabilir; ancak icra yoluyla tahsil edilebilir. Şikâyette hangi ayların güncel borç olarak ileri sürüldüğü açıkça ayrılmalıdır.
Alacaklı sıfatı taşıyan ebeveynin onayı olmadan çocuğa veya üçüncü kuruma yapılan ödeme her zaman nafaka borcundan mahsup edilmez. Okul, kira veya sağlık giderinin nafaka yerine kabul edildiğini gösteren yazılı anlaşma ve dekont önemlidir. Aksi hâlde iyi niyetli harcama yapılmış olsa bile icra borcu devam edebilir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; şikâyet edilen ay, güncel nafaka kararı ve ödeme belgeleri birlikte incelenmelidir.