Borsa görünümlü bir siteye para yatırıp çekemiyorsanız yapılacak ilk iş para peşine düşmek değil, kayıtları kaybolmadan sabitlemektir. Bu tür siteler şikâyetten sonra kapanır, uygulama mağazadan kaldırılır, mesajlaşma grupları silinir. Sonrasında sıra bankaya veya gerçek platforma bildirime, Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusuna ve sitenin erişime kapatılması için yetkili kurumlara bildirime gelir. Aşağıda bu adımlar sırasıyla, hangi mercie neyin başvurulacağı ve yurt dışı sitelerin süreci nasıl değiştirdiği anlatılıyor.
Kısa cevap: Sahte kripto borsası şikâyetinde sıra şudur: (1) site, panel ve yazışma kayıtlarını tarih-saat görünecek şekilde sabitleyin, (2) ödeme banka üzerinden yapıldıysa bankaya, kripto gönderdiyseniz gönderim yaptığınız platforma bildirin, (3) Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunun (CMK m. 158), (4) izinsiz faaliyet yönüyle Sermaye Piyasası Kurulu'na (SPK) bildirin. Sonuç, paranın izlediği yola ve başvurunun hızına göre değişir.
Sahte kripto borsası nedir, gerçeğinden nasıl ayrılır?
Sahte kripto borsası, gerçekte alım satım gerçekleştirmediği hâlde borsa görünümlü bir internet sitesi veya uygulama üzerinden yatırımcıdan para toplayan, ekranda gerçek olmayan bakiye ve kâr gösteren yapıdır. Teknik olarak bir borsa değil, bir arayüzdür.
Ayırt edici işaretler genellikle aynıdır. Para yatırmak dakikalar sürer, çekim talebi ise sürekli yeni bir engelle karşılaşır: "vergi yatırın", "teminat gönderin" veya "komisyon bakiyesi oluşturun" denir. Önceden açıkça bildirilmemiş yeni bir ödeme yapılmadan çekimin serbest bırakılmayacağının söylenmesi, dolandırıcılık bakımından güçlü bir uyarı işaretidir; her meşru platform komisyonu bu anlama gelmez. Hesabın mesajlaşma uygulamasındaki bir kişi tarafından yönetilmesi ve ödemenin kurumsal bir hesap yerine değişen kişi IBAN'larına ya da doğrudan bir cüzdan adresine istenmesi de riski artırır.
Türkiye'de kripto varlık hizmet sağlayıcılığı Sermaye Piyasası Kurulu'nun izin ve gözetimine tabidir. Kurulun yayımladığı listelerde yer almak ile lisanslı olmak aynı şey değildir; bu ayrım SPK faaliyette bulunanlar listesi lisans anlamına gelir mi yazısında açıklanmıştır.
Adım 1: Delilleri kaybolmadan sabitleyin
Delil toplama, şikâyetten önce yapılması gereken iştir; site kapandıktan sonra ekranı yeniden üretemezsiniz. Şunları aynı gün kayıt altına alın:
- Sitenin tam adresi ve varsa uygulamanın mağaza bağlantısı ya da kurulum dosyası
- Hesap panelinin, bakiye ekranının ve reddedilen çekim taleplerinin ekran görüntüleri (tarih ve saat görünecek biçimde)
- Yazışmaların tamamı: mesajlaşma uygulamasından dışa aktarma, e-postaların başlık bilgileriyle birlikte kaydı
- Banka ödemelerinde dekontlar, alıcı IBAN'ı ve alıcı ad-soyad bilgisi
- Kripto gönderimlerinde işlem numarası (TXID), gönderen ve alıcı cüzdan adresleri, ağ bilgisi ve gönderim saati
- Sizinle iletişim kuran numaralar, kullanıcı adları ve profil bağlantıları
Kripto transferlerinde zincir kaydının delil değeri ekran görüntüsünden yüksektir; blokzincir kayıtlarının nasıl değerlendirildiği blockchain kayıtları ve kripto transferlerinin delil niteliği yazısında ele alınmıştır. Kaybolma riski yüksek içerikler için noter aracılığıyla tespit yaptırmak da mümkündür; bu, delilin sonradan tartışılmasını zorlaştırır.
Adım 2: Bankaya ve gerçek platforma bildirin
Ödeme banka üzerinden yapıldıysa gecikmeden bankanıza yazılı bildirimde bulunun ve işlem kayıtlarını isteyin. Banka, alıcı hesap sahibinin kimlik bilgilerini size vermez; ancak bildiriminiz kurumun uyum sürecini başlatır ve savcılık müzekkeresine verilecek cevabın zeminini oluşturur. Bildirimin tarihini kaydedin.
Kripto varlığı gerçek bir platformdan gönderdiyseniz aynı gün o platformun destek kanalına bildirin ve gönderim kaydının çıktısını isteyin. Alıcı adres başka bir merkezi platforma aitse adresin sahibi o platformun iç kayıtlarında görünür; bu bilgi ancak resmî talep üzerine paylaşılır. Platform bildirimi bu nedenle tek başına yetmez, savcılık başvurusuyla anlam kazanır.
Bir uyarı: "paranızı kurtarıyoruz" diyerek ön ödeme isteyen kişi ve firmalara ikinci kez ödeme yapmayın. Aynı mağdur listesi üzerinden ikinci tur dolandırıcılık, bu dosyalarda sık rastlanan bir durumdur.
Adım 3: Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu
Suç duyurusu, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir (CMK m. 158); dolandırıcılık kural olarak şikâyete bağlı bir suç olmadığından ihbar üzerine soruşturma başlatılır. Yine de beklemek delil kaybı anlamına gelir.
Dilekçenin işe yaraması içindeki ayrıntıya bağlıdır. Şunlar eklenmelidir: olayın tarih sırasına göre anlatımı; sitenin adresi ve ilk temasın nasıl kurulduğu; her ödemenin tarihi, tutarı ve gittiği IBAN veya cüzdan adresini gösteren bir tablo; ekran görüntüleri ve yazışma çıktıları. Talep kısmında alıcı hesap sahiplerinin tespiti, bu hesaplara tedbir uygulanması, alan adı kayıt bilgilerinin celbi ve bankalara müzekkere yazılması istenebilir.
Hukuki nitelendirme yönünden iki başlık birlikte gündeme gelebilir. Fiil, bilişim sistemlerinin ve banka kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık kapsamında değerlendirilebilir. Bunun yanında, sitenin faaliyetinin kanundaki kripto varlık hizmet sağlayıcılığı tanımını gerçekten karşılaması ve gerekli iznin bulunmaması hâlinde, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 109/A maddesi de gündeme gelir. Dilekçede bu ikinci başlığa olgulara bağlı ve ihtiyatlı biçimde yer vermek, dosyanın SPK boyutunun gözden kaçmamasını sağlar.
Paranın akıbetine ilişkin iade, el koyma ve müsadere tartışması ayrı bir konudur ve kripto dolandırıcılığında para geri alınabilir mi yazısında ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
Adım 4: Sitenin erişime kapatılması nasıl sağlanır?
Erişim engeli, mağdurun doğrudan verebileceği bir karar değildir; yetkili kurum veya hâkimlik kararıyla uygulanır. Sahte kripto borsaları bakımından iki yol öne çıkar.
Sermaye Piyasası Kurulu yolu. 6362 sayılı Kanun'a 7518 sayılı Kanun'la eklenen 99/A maddesi, izin alınmaksızın kripto varlık hizmet sağlayıcılığı faaliyetinin internet üzerinden yürütüldüğünün Kurulca tespiti hâlinde içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilmesine imkân tanır; aynı yetki, Kurulca belirlenen esaslara aykırı internet ilan ve reklamları ile izinsiz yatırım danışmanlığı hâlleri için de öngörülmüştür. Karar, uygulanmak üzere Erişim Sağlayıcıları Birliği'ne gönderilir. Bu yol, yalnızca sitenin 99/A kapsamındaki faaliyeti yürüttüğünün Kurulca tespit edildiği hâllerde işletilebilir; mağdur bildirimi kararın otomatik olarak verileceği anlamına gelmez. Sahte borsa şüphesinde siteyi Kurula bildirmek yine de yerinde bir adımdır.
5651 sayılı Kanun yolu. 5651 sayılı Kanun'un 8. maddesindeki katalog suçlar arasında dolandırıcılık yer almaz; bu nedenle sahte borsa siteleri katalog üzerinden kapatılmaz. Buna karşılık aynı Kanun'un 8/A maddesi, yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması gibi sebeplerle Cumhurbaşkanlığı veya ilgili bakanlıkların talebi üzerine erişimin engellenmesine karar verilebilmesini düzenler. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde karar Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Başkanı tarafından verilir; bu karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur ve hâkim kırk sekiz saat içinde karar verir.
Teknik bildirim kanalı da vardır. Zararlı ve sahte bağlantılar, Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi'ne (USOM) bildirilebilir; USOM Siber Güvenlik Başkanlığı bünyesinde faaliyet göstermekte olup hizmetleri siberguvenlik.gov.tr adresine taşınmaktadır. BTK'nın internet ihbar başvurusu ise e-Devlet üzerinden yapılabilmektedir. Bu bildirimler idari ve teknik nitelikte olup ceza soruşturmasının yerine geçmez; ikisini birlikte yürütmek gerekir.
Sitenin yurt dışında olması ne değiştirir?
Sunucunun veya şirketin yurt dışında bulunması, Türkiye'de soruşturma yapılmasına engel değildir. Türk Ceza Kanunu'nun yer bakımından uygulamayı düzenleyen 8. maddesi uyarınca "fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmesi veya neticenin Türkiye'de gerçekleşmesi hâlinde suç, Türkiye'de işlenmiş sayılır." Paranın Türkiye'deki bir hesaptan çıkması ve zararın burada doğması, Türk kanunlarının uygulanması için yeterlidir.
Zorluk hukuki yetkide değil, uygulamada çıkar. Alan adı kaydı gizlenmiş olabilir, ödeme yurt dışındaki bir hesaba gitmiş olabilir, yabancı şirketten bilgi alınması adli yardımlaşma yoluyla uzun sürebilir. Erişim engeli bakımından ise durum farklıdır: site yurt dışında barındırılsa bile Türkiye'den erişimi engellenebilir. Yurt dışı platformların Türkiye'ye yönelik faaliyetinin hukuki çerçevesi yurt dışı kripto borsaları Türkiye'de hizmet sunabilir mi yazısında ayrıca incelenmiştir.
Sık yapılan hatalar
- Çekim için istenen "vergi", "komisyon" veya "teminat" ödemesini yapmak. Bu talep, kaybı büyütmek dışında sonuç doğurmaz.
- Hesap kapanmadan önce panelin ve yazışmaların kaydını almamak.
- Yalnızca sosyal medyada veya tüketici şikâyet sitelerinde paylaşım yapıp resmî başvuruda bulunmamak.
- Dilekçeyi tek sayfalık genel bir anlatımla verip ödeme tablosu ve ekleri koymamak.
- Kripto transferini yalnızca ekran görüntüsüyle göstermek; işlem numarası ve cüzdan adresi olmadan zincir üzerinde takip yapılamaz.
Ne zaman hukuki değerlendirme alınmalı?
Tutarın yüksek olduğu, ödemenin birden fazla kişiye ya da yurt dışına gittiği, hesabınızın da tedbire konu olduğu ve size ifade daveti geldiği durumlarda dosyanın gecikmeden incelenmesi gerekir. Aynı siteyle ilgili çok sayıda mağdur varsa başvuruların koordinasyonu da sonucu etkiler. Genel bilgiler çerçeveyi gösterse de ödeme kayıtları ve yazışmalar görülmeden başvurunun hangi başlıkta yoğunlaştırılacağı belirlenemez.
Sık sorulan sorular
Sahte kripto borsasına yatırdığım parayı geri alabilir miyim? İade otomatik değildir; paranın hâlâ takip edilebilir bir hesapta bulunmasına, faillerin tespitine ve tedbirlerin zamanında uygulanmasına bağlıdır. İade, el koyma ve müsadere ihtimallerinin ayrıntılı değerlendirmesi için kripto para dolandırıcılığında ilk adımlar yazısına bakabilirsiniz.
Site kapandı ve elimde ekran görüntüsü yok; yine de şikâyet edebilir miyim? Evet. Banka dekontları, IBAN bilgileri, telefon kayıtları ve cüzdan adresleri de başlı başına delildir. Alan adının kayıt bilgileri ve arşiv kopyaları soruşturma sırasında talep edilebilir. Delilin eksikliği başvuruyu engellemez, yalnızca tespiti zorlaştırır.
Suç duyurusu için avukat zorunlu mu? Hayır, suç duyurusunu kişi kendisi de yapabilir. Dilekçenin talep kısmının doğru kurulması, ödeme akışının tablo hâlinde sunulması ve hesaplara tedbir talebinin zamanında iletilmesi ise sonucu etkileyen ayrıntılardır.
SPK'ya bildirim yapmalı mıyım, bu paramı geri getirir mi? Bildirim yapılması yerinde olur; ancak SPK'nın 6362 sayılı Kanun m. 99/A kapsamındaki yetkisi erişimin engellenmesi ve içeriğin çıkarılmasıyla ilgilidir, para iadesiyle değil. Erişim engeli yeni mağdurların oluşmasını sınırlar; alacağınızın tahsili ceza soruşturması ve özel hukuk yollarıyla yürütülür.
Yurt dışındaki bir siteye karşı şikâyet işe yarar mı? Yarayabilir. Neticenin Türkiye'de gerçekleşmesi nedeniyle Türk kanunları uygulanır ve Türkiye'deki para akışı üzerinden ilerlenir. Sitenin arkasındaki kişilere ulaşmak zorlaşsa da parayı ilk kabul eden hesaplar çoğu zaman Türkiye'dedir.
Şikâyet için ne kadar süre içinde başvurmalıyım? Dolandırıcılık kural olarak şikâyete bağlı olmadığından altı aylık şikâyet süresi işlemez; başvuru dava zamanaşımı süresi içinde yapılabilir. Gecikme ise hesaplardaki paranın dağılmasına ve kayıtların silinmesine yol açar. Belirleyici olan hukuki süre değil, ilk günlerdir.
Sonuç
Sahte borsa dosyalarında sonucu belirleyen şey, başvurunun içeriği kadar sırası ve hızıdır: önce kayıtların sabitlenmesi, sonra bankaya ve gerçek platforma bildirim, ardından savcılığa suç duyurusu ve izinsiz faaliyet şüphesi yönüyle Kurula bildirim. Nitelikli dolandırıcılık başlığının yanında, olgular 6362 sayılı Kanun m. 109/A kapsamını düşündürüyorsa bu husus da dilekçede belirtilmelidir. Ödemenin banka üzerinden mi doğrudan cüzdana mı yapıldığı, alıcı hesapların Türkiye'de bulunup bulunmadığı ve ilk başvuruya kadar geçen süre, her dosyada farklı sonuç doğurabilecek ayrıntılardır.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.