On sekiz yaşından küçük bir çocuk mirasçı olduğunda mirası bizzat reddedemez; beyanı yasal temsilcisi yapar. Fakat anne veya babanın menfaati çocukla çatışıyorsa çocuğa kayyım atanması gerekir. Üç aylık ret süresi, temsil ve mahkeme izni sorunları birlikte yönetilmediğinde çocuk, tereke borçlarıyla karşı karşıya kalabilir.
Çocuk nasıl mirasçı olur?
Çocuk, anne veya babası ya da başka bir yakını öldüğünde doğrudan yasal mirasçı olabilir. Bazen de ön sıradaki mirasçının mirası reddetmesi üzerine onun yerine mirasçılık sıfatı kazanır. Örneğin murisin çocuğu mirası reddettiğinde, reddedenin altsoyu koşulları varsa sıradaki mirasçı hâline gelebilir.
Bu ikinci ihtimal önemlidir: Ebeveyn kendi adına ret beyanı verirken borçların çocuğuna geçebileceğini gözden kaçırmamalıdır. Her aile ferdi için mirasçılık sırası ve ret süresinin başlangıcı ayrı hesaplanır.
Ret süresi ne zaman başlar?
Türk Medeni Kanunu’na göre miras üç ay içinde reddedilebilir. Yasal mirasçılar için süre, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; mirasçı olduklarını daha sonra öğrenmişlerse bu sıfatı öğrendikleri tarihten başlar. Atanmış mirasçıda resmi bildirim tarihi esas alınır.
Küçük adına sürenin hesabında yasal temsilcinin öğrenmesi önem taşır. Çocuk, bir ebeveynin reddi üzerine mirasçı olmuşsa onun sıfatının ne zaman öğrenildiği belgelenmelidir. “Çocuk küçük olduğu için süre başlamaz” düşüncesi yanlıştır.
Önemli sebepler varsa sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni süre verebilir. Bu imkân otomatik değildir; gecikmenin sebebi ve çocuğun yararı somut belgelerle açıklanmalıdır. Süre dolmadan temsil ve kayyım işlemlerine başlamak en güvenli yoldur.
Ret beyanı nereye ve nasıl yapılır?
Mirasın reddi, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır. Beyan kayıtsız ve şartsız olmalıdır. “Borç çıkarsa reddediyorum” şeklindeki koşullu ifade geçerli bir ret oluşturmaz.
Mahkeme ret beyanını özel kütüğe işler ve isteyen mirasçıya belge verir. Dilekçeye ölüm kaydı, nüfus aile tablosu, varsa mirasçılık belgesi, çocuğun kimliği ve temsil yetkisini gösteren belgeler eklenir. Çocuğa kayyım atanmışsa kesinleşmiş atama ve yetki kararları da sunulur.
Gerçek ret, terekenin borçlu olduğunu ayrı bir davada ispatlamayı gerektirmez. Mirasçı, süresinde ve usulüne uygun koşulsuz beyanla mirası reddeder. Ancak çocuğun yararına aykırı işlem ihtimali varsa temsil makamlarının incelemesi gündeme gelir.
Anne ve baba çocuğu temsil edebilir mi?
Velayet hakkına sahip anne ve baba, kural olarak çocuğun yasal temsilcisidir. Küçük adına ret beyanını onlar yapabilir. Velayet altındaki çocuğun temsili ile vesayet altındaki kişinin vasi tarafından temsili aynı izin rejimine tabi değildir.
Çocuk vesayet altındaysa, vasinin mirası kabul veya reddetmesi için vesayet makamının izni yanında denetim makamının izni de gerekir. Velayet altında bulunan çocuk bakımından ise ana ve babanın temsil yetkisi esas olmakla birlikte, çocuğun mallarının korunmasına ilişkin mahkeme tedbirleri ve menfaat çatışması hükümleri saklıdır.
Mahkemelerin somut dosyada istediği belge ve izinler farklılaşabildiğinden, beyan ret süresinin başında sunulmalı ve mahkemece bildirilen usuli eksiklikler süre içinde tamamlanmalı; “izin gerekmiyor” tartışması son güne bırakılmamalıdır.
Menfaat çatışmasında kayyım ne zaman gerekir?
Yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaati çatışıyorsa Türk Medeni Kanunu’nun 426. maddesi uyarınca temsil kayyımı atanır. Örneğin ebeveyn mirası kabul edip çocuğun reddetmesini istiyorsa, ret sonucunda ebeveynin payı artacaksa veya tereke malının kime kalacağı konusunda karşıt menfaat varsa ebeveyn çocuğu aynı işlemde temsil edemez.
Anne ve baba ile çocukların tamamı aynı borçlu terekeyi reddediyorsa her dosyada mutlaka çatışma bulunduğu söylenemez. Yine de mirasın bir sonraki sıraya geçişi, eşin payı ve diğer çocukların durumu incelenmelidir. Kayyım gerekip gerekmediğine sulh hukuk mahkemesi somut menfaat dengesine göre karar verir.
Kayyımın atanması tek başına ret işlemini tamamlamaz. Kayyım, çocuğun yararı bakımından terekenin aktif ve pasifini araştırmalı, gerekiyorsa ilgili izinleri almalı ve üç aylık süre içinde veya verilmiş ek sürede ret beyanını sunmalıdır.
Hükmen ret nedir?
Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Buna “hükmen ret” denir. Bu hâlde üç aylık gerçek ret beyanından farklı olarak terekenin ölüm tarihindeki açık borca batıklığının ispatı gerekir.
Alacaklı çocuk aleyhine takip başlatırsa, mirasın hükmen reddedilmiş olduğunun tespiti savunma veya dava konusu yapılabilir. Borçların sonradan doğması ya da birkaç borç bulunması tek başına yeterli değildir; terekenin aktifleri, borçları ve aczin dışarıdan anlaşılabilirliği araştırılır.
Gerçek ret süresi henüz geçmemişse, yalnız ileride hükmen ret ispatına güvenmek yerine süresinde beyan vermek çoğu durumda daha öngörülebilirdir.
Ret hakkını düşüren davranışlar
Mirasçı, süre dolmadan tereke işlerine olağan yönetimin gerektirdiği ölçünün ötesinde karışır, tereke malını gizler veya kendisine mal ederse mirası reddedemez. Bu kural çocuk adına hareket eden temsilcilerin işlemleri bakımından da dikkatle ele alınmalıdır.
Terekeyi korumak için acil önlem almak, malları saymak veya zorunlu bir borcu zararı önlemek amacıyla ödemek her zaman kabul anlamına gelmez. Buna karşılık aracı satmak, hesaptaki parayı kişisel amaçla çekmek, taşınmazı kendi adına devretmek veya miras payı satışı yapmak ret hakkını tehlikeye sokar.
Tereke mallarına dokunmadan önce işlem amacı yazılılaştırılmalı ve mümkünse terekenin resmi defteri, mühürleme veya temsilci atanması gibi koruyucu yollar değerlendirilmelidir.
Retten sonra borçlar ne olur?
Küçük adına geçerli ret yapıldığında çocuk o tereke bakımından mirasçı sıfatını kaybeder. Pay, sanki çocuk mirasbırakandan önce ölmüş gibi kanuni sıradaki kişilere geçebilir. En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; tasfiye sonunda artan değer olursa reddetmemiş gibi hak sahiplerine verilir.
Ret, yalnız bilinen banka veya vergi borcunu değil mirasın tamamını kapsar. Malı kabul edip borcu reddetmek mümkün değildir. Bu nedenle yalnız borç listesi değil, taşınmaz, araç, alacak, sigorta ve devam eden davalar da araştırılmalıdır.
Uygulama için dosya planı
Önce murisin son yerleşim yeri ve ölüm tarihi, sonra mirasçılık sırası belirlenmelidir. Her ebeveyn ve çocuk için üç aylık süre ayrı yazılmalı; UYAP, banka, vergi, tapu ve araç kayıtlarıyla tereke kabaca çıkarılmalıdır. Menfaat çatışması varsa gecikmeden kayyım talep edilmeli ve ret süresinin korunması için ek süre istemi değerlendirilmelidir.
Bir ebeveynin ret dilekçesine çocuğun adını eklemek, temsil ve izin sorunlarını kendiliğinden çözmez. Mahkemenin çocuk yönünden ayrı bir kayıt oluşturup oluşturmadığı, beyanı kimin verdiği ve kararın kesinleşip kesinleşmediği takip edilmelidir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.