Tokenınızın değeri saatler içinde sıfırlandıysa ve proje ekibi ortadan kaybolduysa, karşılaştığınız tablo Türk hukukunda çoğunlukla dolandırıcılık olarak ele alınır. Belirleyici olan, hilenin paralar toplanmadan önce mi yoksa sonra mı devreye girdiğidir: baştan kurgulanmış bir plan varsa Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 157 ve 158. maddeleri, varlıklar meşru biçimde alındıktan sonra amacı dışında kullanılmışsa TCK m. 155'teki güveni kötüye kullanma tartışılır. Ekip aynı zamanda izinsiz bir platform işletiyorsa 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'ndaki ayrı bir suç da devreye girer. Aşağıda rug pull'un tanımı, görünümleri, hukuki nitelendirmesi ve yatırımcının başvurabileceği yollar ele alınıyor.
Kısa cevap: Rug pull, kripto projesinin kurucularının yatırımcı fonunu veya likiditeyi ani biçimde çekip projeyi terk etmesidir. Türk hukukunda bu fiil için özel bir suç tipi yoktur; olay TCK m. 157-158 kapsamında dolandırıcılık ya da koşulları varsa TCK m. 155 kapsamında güveni kötüye kullanma olarak değerlendirilir. Nitelendirme, hilenin varlıkların toplanmasından önce mi sonra mı devreye girdiğine göre değişir.
Rug pull nedir?
Rug pull, bir kripto varlık projesinin kurucularının ya da projeyi fiilen yöneten kişilerin, yatırımcılardan toplanan fonu veya piyasadaki likiditeyi ani biçimde çekerek projeyi terk etmesi ve tokenın değerinin fiilen sıfırlanmasıdır.
Kavram teknik değil, davranışsaldır. Aynı sonuç, akıllı sözleşmedeki bir yetkiyle de basit bir cüzdan transferiyle de doğabilir.
Rug pull tipik olarak hangi biçimlerde görülür?
Rug pull uygulamada beş temel biçimde karşımıza çıkar: likiditenin çekilmesi, kilitli token vaadinin tutulmaması, akıllı sözleşmeye gizlenmiş yetkilerin kullanılması, sahte yol haritası ve yavaş çekiliş. Hukuki değerlendirme her birinde farklılaşır.
- Likidite çekme. Merkeziyetsiz borsadaki havuza konulan likidite kurucularca geri çekilir. Token teknik olarak durur, satılabileceği karşı taraf kalmaz.
- Kilitli token vaadinin tutulmaması. Ekip payının kilitleneceği duyurulmasına rağmen bu paylar erken satılır. Kilit sözleşmesinin gerçekten var olup olmadığı burada belirleyicidir.
- Sözleşmeye gizlenmiş yetkiler. Sınırsız basım yetkisi, satışı engelleyen kod (honeypot) ya da tek taraflı komisyon değiştirme yetkisi. Bunlar, planın baştan kurulduğunu gösteren en somut verilerdendir.
- Sahte yol haritası ve sahte ekip. Var olmayan ortaklıklar, üretilmiş kimlikler, kopyalanmış teknik belgeler.
- Yavaş çekiliş. Proje resmen kapanmaz; geliştirme durur, hazine adım adım boşaltılır. İspat bakımından en zor senaryodur.
Türk hukukunda hangi suç oluşur?
Türk hukukunda "rug pull" adında bir suç tipi bulunmamaktadır. Fiil, unsurlarına göre mevcut suç tanımlarından birine oturtulur.
Baştan kurgulanmış bir plana dayanan rug pull, TCK m. 157 anlamında dolandırıcılıktır: hileli davranışlarla bir kimseyi aldatarak onun veya başkasının zararına, kendisine veya başkasına yarar sağlamak. Temel hâlin cezası bir yıldan beş yıla kadar hapis ile beş bin güne kadar adli para cezasıdır.
Bu tür projelerde satış, tanıtım ve transfer tümüyle internet üzerinden yürüdüğü için TCK m. 158/1-f'deki "bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle" nitelikli hâli gündeme gelir. TCK m. 158/1'de ceza üç yıldan on yıla kadar hapse ve beş bin güne kadar adli para cezasına yükselir; fıkranın son cümlesine göre (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Kurucuların şirket yöneticisi sıfatıyla hareket ettiği dosyalarda (h) bendi de tartışılabilir.
Ekip üç veya daha fazla kişiden oluşuyorsa TCK m. 158/3 uyarınca ceza yarı oranında, fiil suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse bir kat artırılır.
Dolandırıcılık mı, güveni kötüye kullanma mı?
Ayrımın ölçütü hilenin zamanıdır: hile varlıkların devrinden önce varsa dolandırıcılık, sonra ortaya çıkmışsa güveni kötüye kullanma söz konusu olur.
TCK m. 155'e göre güveni kötüye kullanma, başkasına ait olup da muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, devrin amacı dışında tasarrufta bulunmaktır. Temel hâl şikâyete bağlıdır ve altı aydan iki yıla kadar hapis ile adli para cezası gerektirir. Suçun ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da başkasının mallarını idare etme yetkisinin gereği olarak teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi hâlinde ceza, TCK m. 155/2 uyarınca bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasına yükselir.
Kripto projelerinde bu ayrım her zaman kolay kurulmaz. Token satın alan kişi ile kurucu arasında, kanunun aradığı anlamda bir "zilyetliğin belirli amaçla devri" ilişkisinin bulunup bulunmadığı tartışmalıdır. Fonun belirli bir amaç için toplandığı ve bunun sözleşmeyle ya da açık taahhütle ortaya konduğu hâllerde güveni kötüye kullanma değerlendirmesi güçlenir. Serbest bir token alım satımında ise değerlendirme çoğunlukla dolandırıcılık üzerinden yürür. Hangi nitelendirmenin yapılacağı somut olaydaki belgelere bağlıdır.
Ticari başarısızlık ile hileli proje ayrımı kripto projesi kurucuları ile whitepaper beyanlarının sorumluluğu yazısında ayrıntılı incelenmiştir. Kısaca: bir projenin çökmesi tek başına suç değildir; aranan, kastın ve hilenin ortaya konulmasıdır.
İzinsiz faaliyet boyutu: 7518 sayılı Kanun ne getirdi?
2 Temmuz 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7518 sayılı Kanun'la 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'na kripto varlıklara ilişkin hükümler eklenmiştir. Buna göre kripto varlık hizmet sağlayıcıların kurulabilmesi ve faaliyete başlaması için Sermaye Piyasası Kurulu'ndan (SPK) izin alınması zorunludur (m. 35/B). Kanuna eklenen m. 109/A, izin almaksızın kripto varlık hizmet sağlayıcı olarak faaliyet yürüttüğü tespit edilen gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yetkilileri için üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası öngörür. Uygulama esasları, 13 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan III-35/B.1 ve III-35/B.2 sayılı tebliğlerle belirlenmiştir.
Burada bir yanılgıya düşülmemesi gerekir. Yalnızca token çıkarmak, kendiliğinden kripto varlık hizmet sağlayıcılığı anlamına gelmez; m. 109/A, hizmet sağlayıcı olarak faaliyet yürütmeyi cezalandırır. Rug pull yapan ekip aynı zamanda alım satım, saklama veya transfer hizmeti sunan bir platform işletiyorsa bu hüküm doğrudan gündeme gelir. Tokenın hukuki niteliği bakımından yapılacak sınıflandırma için Türkiye'de token çıkarmanın hukuki şartları, platformların izin rejimi için kripto para borsalarının izin ve faaliyet şartları yazılarına bakılabilir.
Kanuna eklenen m. 99/A ise, yurt dışında yerleşik platformların Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik faaliyetini izinsiz kripto varlık hizmet sağlayıcılığı sayar ve izinsiz faaliyete ilişkin internet yayınları hakkında içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilmesini düzenler.
Yatırımcı hangi yollara başvurabilir?
Ceza yolu, Cumhuriyet başsavcılığına yapılacak suç duyurusuyla başlar. Dolandırıcılık şikâyete bağlı suçlardan olmadığından ihbar da yeterlidir. Dosyaya konulacak kayıtlar bu tür olaylarda oldukça somuttur: token sözleşme adresi, likidite havuzu işlemleri, ekip cüzdanları ve çıkış transferlerinin işlem kimlikleri, whitepaper'ın eski sürümleri, sosyal medya duyurularının arşivi, satın alma işleminizin dekont ve zincir kayıtları.
İzinsiz faaliyet iddiası varsa durum ayrıca SPK'ya bildirilebilir. Zararın tazmini için haksız fiil hükümlerine dayalı dava açılması ise ceza sürecinden bağımsız bir yoldur. Paranın izlenmesi, koruma tedbirleri ve iade süreci kripto dolandırıcılığında para geri alınabilir mi yazısında anlatılmıştır.
Proje yurt dışındaysa ne olur?
Yurt dışı merkezli ve anonim ekipli projelerde faillerin tespiti ve varlıkların iadesi belirgin biçimde zorlaşır; sonuç garanti edilemez. Türk savcılığının yabancı ülkelerden delil ve varlık temini 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu çerçevesinde yürür ve Adalet Bakanlığı merkezî makam olarak görev yapar.
Buna karşılık bazı adımlar Türkiye'den işletilebilir. Projenin Türkiye'de yerleşik bir tanıtımcısı, temsilcisi veya ödeme kanalı varsa bu kişiler yönünden soruşturma yürütülebilir. Türkiye'de yerleşik kişilere yönelik faaliyet gösteren yurt dışı platformların hukuki durumu yurt dışı kripto borsalarının Türkiye'de hizmet sunması yazısında ele alınmıştır.
Sık yapılan hatalar
- Cüzdanı ve işlem geçmişini temizlemek ya da tokenı "kurtarmak" için yeni bir sözleşmeyle etkileşime girmek.
- Proje kanallarındaki duyuruları arşivlemeden beklemek. Telegram ve X hesapları çoğunlukla ilk 48 saatte silinir.
- Zararı yalnızca token adediyle anlatmak. Dosyada işe yarayan veri, ödediğiniz bedelin işlem anındaki karşılığıdır.
- "Kayıp fonları geri alıyoruz" diyen sözde kurtarma hizmetlerine ücret ödemek.
Ne zaman hukuki değerlendirme alınmalı?
Çıkış transferlerinin izi hâlâ takip edilebiliyorsa, fonun bir kısmı Türkiye'de faaliyet gösteren bir platforma girmişse ya da projenin Türkiye'de tanınabilir bir yürütücüsü varsa dosyanın gecikmeden değerlendirilmesi anlamlıdır. Aynı proje nedeniyle çok sayıda kişi zarar gördüğünde dosyaların birlikte yürütülmesi ayrıca planlanmalıdır. Belgeler incelenmeden hangi suç tipinin uygulanacağı konusunda kesin bir değerlendirme yapılamaz.
Sık sorulan sorular
Projenin çökmesi tek başına suç mudur? Hayır. Ticari başarısızlık, teknik yetersizlik veya piyasa koşulları nedeniyle değer kaybı ceza sorumluluğu doğurmaz. Suçun oluşması için hilenin ve kastın ortaya konması gerekir; sahte ekip bilgisi, gizlenmiş sözleşme yetkileri ve fonun beyan edilen amaç dışında kullanılması bu yönde değerlendirilen verilerdendir.
Likiditenin çekilmesi kendiliğinden dolandırıcılık sayılır mı? Otomatik olarak sayılmaz. Likiditenin kim tarafından, hangi taahhüde rağmen ve hangi zamanlamayla çekildiği incelenir. Kilit süresi vaat edilmesine rağmen bu süre dolmadan çekim yapılması, kastı gösteren güçlü verilerdendir; buna karşılık tek başına bir işlem kaydı mahkûmiyet sonucu doğurmaz.
Anonim ekipli bir projede kimi şikâyet edeceğim? Şikâyet için failin kimliğinin bilinmesi gerekmez. Sözleşme adresleri, çıkış cüzdanları, alan adı kayıtları, ödeme kanalları ve Türkiye'deki tanıtımcılar tespit çalışmasının başlangıç noktasını oluşturur. Tanıtım yapan kişilerin sorumluluğu, bilgi düzeylerine ve rollerine göre ayrıca değerlendirilir.
Zararımı hem ceza dosyasından hem de tazminat davasıyla isteyebilir miyim? Ceza soruşturması ile tazminat talebi ayrı yollardır ve birlikte yürütülebilir. Ceza dosyasındaki tespitler tazminat davasında kullanılabilir; alacağın tahsili ise failin ulaşılabilir malvarlığına bağlıdır.
Projeyi tanıtan fenomen de sorumlu olur mu? Olabilir, fakat bu otomatik değildir. Sorumluluk, tanıtımı yapanın projenin gerçek durumunu bilip bilmediğine, aldığı menfaate ve beyanlarının içeriğine göre değerlendirilir. İçerik paylaşmakla, yatırımcıyı gerçeğe aykırı somut bilgiyle yönlendirmek aynı şey değildir.
Sonuç
Rug pull, Türk hukukunda kendine ait bir suç adı taşımaz; olay mevcut suç tanımlarına oturtulur. Baştan kurgulanmış plan dolandırıcılığa, sonradan doğan kötüye kullanma iradesi güveni kötüye kullanmaya işaret eder ve bu nitelendirme cezanın ağırlığını doğrudan değiştirir. Ekip izinsiz bir platform da işletiyorsa 6362 sayılı Kanun'un 109/A maddesi gündeme gelir. Sözleşmeye gizlenmiş yetkiler, kilit taahhütlerinin tutulup tutulmadığı, fonun izlediği yol ve kurucuların Türkiye ile bağlantısı sonucu değiştirebilecek ayrıntılardır; her dosya kendi zincir kayıtları üzerinden değerlendirilmelidir.
İçerik kapsamı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.